XXI əsrin ən ciddi səhiyyə problemlərindən biri olan şəkərli diabet artıq təkcə tibbi məsələ kimi deyil, həm də qlobal iqtisadi təhlükə kimi qiymətləndirilir. Dünya üzrə diabet xəstələrinin sayının sürətlə artması dövlətlərin səhiyyə xərclərini yüksəldir, əmək bazarına mənfi təsir göstərir və sosial rifahı zəiflədir. Beynəlxalq təşkilatların və elmi tədqiqatların proqnozlarına görə, mövcud tendensiyalar dəyişməz qalarsa, 2050-ci ilə qədər diabetin dünya iqtisadiyyatına vuracağı zərər trilyonlarla dollarla ölçüləcək.

Belə ki, yeni, genişmiqyaslı bir təhlil, mövcud yoluxma nisbəti davam edərsə, diabetin 2050-ci ilə qədər qlobal iqtisadiyyata 47 trilyon dollara başa gələ biləcəyini müəyyən edib. Bu tapıntı Beynəlxalq Diabet Federasiyası (IDF) və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) mütəxəssisləri tərəfindən “Nature Medicine” jurnalında dərc edilmiş bir araşdırmada yer alır.

Xüsusilə, mütəxəssislər diabetin qlobal miqyasda birbaşa və dolayı iqtisadi təsirlərini qiymətləndiriblər. Birbaşa xərclərə tibbi yardım, dərmanlar, xəstəxanaya yerləşdirmə və ağırlaşmaların müalicəsi xərcləri, dolayı xərclərə isə əlillik səbəbindən məhsuldarlığın itirilməsi, vaxtından əvvəl ölüm, iş qabiliyyətinin azalması və iş yerinə uyğunlaşma üçün işəgötürənin xərcləri daxildir.

Mütəxəssislərin modelləşdirməsinə görə, əgər yoluxma, artan piylənmə və əhalinin qocalması ilə bağlı mövcud tendensiyalar davam edərsə, diabetli insanların sayı 2050-ci ilə qədər təxminən 1,3 milyarda çatacaq. Bu, bütün inkişaf səviyyələrində olan ölkələr üçün səhiyyə xərclərinin və iqtisadi yükün əhəmiyyətli dərəcədə artması deməkdir. Diabetli insanların əksəriyyətinin müalicəyə kifayət qədər çıxışı olmadığı aşağı və orta gəlirli ölkələrdə nəticələr xüsusilə ağır ola bilər.

Eyni zamanda, tədqiqatın müəllifləri iqtisadi itkilərin qeyri-bərabər şəkildə toplanacağını vurğulayırlar: xərclərin və məhsuldarlığın itirilməsinin əhəmiyyətli bir hissəsi 20-65 yaş arası əmək qabiliyyətli əhalinin üzərinə düşəcək və bu da qlobal əmək bazarlarına və ÜDM-in artımına mənfi təsir göstərəcək. Bundan əlavə, diabet ürək-damar xəstəlikləri, böyrək çatışmazlığı, görmə pozğunluğu və digər ağır fəsadların yüksək riski ilə əlaqələndirilir və bu da səhiyyə sistemlərinə yükü daha da artırır.

Hesabatda, həmçinin qeyd olunur ki, bir çox ölkələrdə mövcud diabetin qarşısının alınması və müalicəsi strategiyaları xəstələnmə hallarının artmasını yavaşlatmaq və ya iqtisadi yükü əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq üçün kifayət deyil. Skrininq xidmətlərinə çıxışın artırılması, piylənmə proqramlarının gücləndirilməsi, tibbi xidmətin keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması və profilaktik tədbirlərin səhiyyə sistemlərinə daha geniş inteqrasiyası bu itkilərin azaldılmasına kömək edə bilər. Lakin bu, həm milli, həm də qlobal səviyyədə əlaqələndirilmiş səylər tələb edəcək.

Beləliklə, deyə bilərik ki, müasir dövrdə qeyri-infeksion xəstəliklər arasında xüsusi yer tutan şəkərli diabet 2050-ci ilə qədər qlobal miqyasda təkcə səhiyyə sistemi üçün deyil, bütövlükdə dünya iqtisadiyyatı üçün ciddi sınağa çevrilə bilər. Milyonlarla insanın həyat keyfiyyətini aşağı salan bu xəstəliklə mübarizə yalnız tibbi deyil, həm də strateji iqtisadi yanaşma tələb edir. Profilaktika, erkən diaqnostika və sağlam həyat tərzinin təşviqi sahəsində atılacaq addımlar gələcəkdə trilyonlarla dollar itkini önləyə bilər.

Nurəngiz ADİLQIZI
XQ