Hər bir xalqın tarixində müxtəlif bayramlar, el şənlikləri olmuşdur. Onlardan bəziləri xalqa yad müəyyən bir ideologiya ilə bağlı olduğundan zaman keçdikcə unudulmuş, yaddaşlardan silinmişdir. Yalnız o bayramlar əsirlərin sınağından keçir ki, onların əsasında humanist milli və bəşəri ideyalar durur.
Bayram anlayışı insanlığın tarixi qədər qədimdir. Bayramlar yalnız təqvim hadisəsi deyil, həm də cəmiyyətin özünü ifadə forması, ortaq yaddaşın, birliyin və mənəvi bağların möhkəmlənməsi məqamıdır. Hər bir xalqın bayramları onun dünyagörüşünü, təbiətə münasibətini, sosial münasibətlər sistemini və estetik zövqünü əks etdirir. Azərbaycan xalqı da zəngin bayram ənənələri ilə seçilən xalqlardandır.
Azərbaycan xalqının uzaq qədimlərdən bu günədək sevə-sevə qeyd etdiyi belə bayramlardan biri də Novruz bayramıdır. Bayramlar sırasında Novruz xüsusi yer tutur. Belə ki, çox qədim zamanlardan başlayaraq dünya xalqlarının bir çoxu yazın gəlməsini təbiətin oyanmasını əkin işlərin başlanmasını bahar bayramı kimi qeyd etmişlər. Bu münasibətlə şənliklər keçirmir, onu yeni ilin başlanğıcı kimi qarşılamışlar. Qədimdə bir sıra Şərq xalqları, o cümlədən Mərkəzi Asiya və Azərbaycan türkləri də baharın gəlişini bayram etmişlər. Bu bayram Novruz adlandırılmışdır. Novruz bayramı martın 21-də və ya 22-də keçirilir. Bu isə yaz gecə - gündüz bərabərliyinə təsadüf edir.
Novruz – baharın gəlişi, təbiətin oyanışı, gecə ilə gündüzün bərabərləşməsi, yeni ilin başlanğıcı deməkdir. Lakin Novruz təkcə fəsil dəyişməsi deyil. O, yenilənmənin, paklanmanın, barışın və ümidin rəmzidir. Novruz süfrəsində düzülən səməni həyatın davamlılığını, boyanan yumurtalar yaradılışın rəngarəngliyini, tonqal isə işığın və xeyirin qələbəsini simvolizə edir.
Xalqımızın minilliklər boyu yaşatdığı Novruz adət-ənənələri – çərşənbələr, tonqal qalamaq, papaqatdı, küsülülərin barışdırılması – sosial harmoniyanın və mənəvi təmizlənmənin ifadəsidir. Bu bayramda insanlar təkcə evlərini deyil, qəlblərini də təmizləyir, köhnə inciklikləri aradan qaldırır, yeni ilə saf niyyətlə qədəm qoyurlar.
Novruz təkcə Azərbaycanın deyil, ümumilikdə region xalqlarının ortaq mədəni sərvətidir. Bu bayramın beynəlxalq səviyyədə tanınması və qorunması məqsədilə UNESCO tərəfindən Qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilməsi onun ümumbəşəri dəyərini bir daha təsdiqləyir. Bu fakt göstərir ki, Novruz artıq milli çərçivədən çıxaraq bəşəriyyətin ortaq mədəni irs nümunəsinə çevrilmişdir.
Mədəni irs dedikdə biz yalnız maddi abidələri – qalaları, məscidləri, sarayları nəzərdə tutmuruq. Mədəni irs həm də şifahi xalq ədəbiyyatı, musiqi, folklor, mərasimlər və adət-ənənələrdir. Novruz bu baxımdan mədəni irsin canlı daşıyıcısıdır. O, nəsildən-nəslə ötürülən yaddaşdır. Əgər bir xalq öz bayramlarını yaşadırsa, deməli, o xalq öz kimliyini qoruyur.
Qloballaşma dövründə milli-mənəvi dəyərlərin qorunması daha da aktuallaşır. Texnologiyanın sürətli inkişafı, mədəniyyətlərin qarşılıqlı təsiri bir tərəfdən zənginlik yaratsa da, digər tərəfdən milli xüsusiyyətlərin itib getməsi riskini də artırır. Belə bir şəraitdə Novruz kimi bayramlar bizim milli identikliyimizin qoruyucu qalasına çevrilir.
Novruz həm də ailə institutunun möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır. Bu bayram insanları bir süfrə arxasında birləşdirir, nəsillərarası əlaqəni gücləndirir, uşaqlara milli dəyərləri aşılayır. Hər bir ailədə qurulan Novruz süfrəsi əslində mədəniyyətimizin kiçik modelidir.
Bayramlarımızı yaşatmaq sadəcə ənənəni təkrarlamaq deyil, onun mənəvi məzmununu dərk etməkdir. Əgər biz Novruzu yalnız tətil və şənlik kimi qəbul etsək, onun fəlsəfi dərinliyini itirərik. Halbuki Novruz bizə təbiətlə harmoniya içində yaşamağı, bir-birimizə mərhəmət və sevgi ilə yanaşmağı, yenilənməyi və ümidli olmağı öyrədir.
Xalq şairi, baharda dünyaya gəlmiş Səməd Vurğunun "Təbiətin gözəl qızı" adlandırdığı bahar öz nəfəsi ilə ellərə əzəli və bəşəri bayramın – Novruzun yaxınlaşdığını soraq verir.
İnsanların həyatı və mənşəyində yenilik və oyanış bayramı sayılan Novruzun yaşı barədə mənbələrdə müxtəlif, bəzən üst-üstə düşən məlumatlara rast gəlmir.
Azərbaycan alimlərinin böyük bir qismi bu bayramın salnaməsini ibtidai icma quruluşunun inkişaf mərhələsi ilə bağlayır. Akademik T. Bünyadov yazır ki, Novruz bayramı Şərq ölkələrində yaşayan, oturaq güzəran keçirən və yüksək əkinçilik mədəniyyətinə malik xalqların kəşfidir, bəşəriyyətə bəxş edilmiş zəngin mənəvi dünyadır.
Mənbələrdə xəbər verilir ki, eradan əvvəl 3-cü minillikdə Babilistanda Novruz bayramı keçirilirmiş.
Yüksək əkinçilik mədəniyyəti olan Azərbaycanda da bayram qeyd edilmişdir. Eradan əvvəl 505-ci ilə aid məlumatda Novruzun təntənə ilə keçirildiyi öz əksini tapmışdır .
XI əsrdə yaşamış Nizam əl-Mülk "Siyasətinə" əsərində yazıb ki, Novruz kütləvi xalq bayramıdır. Bu bayramın tarixinin 4000 ildən də əvvələ gedib mənbələrdə ifadəsini tapmışdır.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, Novruz qədim türklərin əski maldarlıq, əkinçilik, bolluq və firavanlıq etiqadları və təqvim görüşləri ilə bağlıdır. Nəşr olunmuş bir əsatirdə göstərilir ki, Oğuz oğlu qurd balasına rast gəldiyi gündən–Böyük çillənin 30-cu günündən bayrama hazırlaşmağa başlayıb. Firavanlığa çıxdığı günü türk oğlu bayram etmək ənənəsini qoyub.
Əbdülqazi Bahadır xan "Şəcareyi-türkü" əsərində yazıb ki, türklər Ərgənəkondakı dağları yarıb, Bozqurdun rəhbərliyi ilə qurtuluşa günü dür sonralar hər il bayram elədilər.
Bir çox mənbələrdə o da qeyd olunur ki, ərəblərin zühuru ilə tarixə qarışan Sasani səltənəti dövründə Novruz bayramı ümumxalq bayramı olmaqla yanaşı, həm də rəsmi dövlət bayramı kimi yüksək səviyyədə qeyd edilmişdir.
Novruzu başqa bayram və tədbirlərdən fərqləndirən tərəflər çoxdur. Novruzla bağlı ictimai -iqtisadi əhəmiyyətli iməciliklər təşkil olunur, abadlıq işləri aparılır...
İnsan mənəviyyatına güclü təsir göstərən bu bayrama sahib çıxmaq istəyən xalq çox olub. Bunu təbii saymaq olar, çünki bu bayram məzmunca zəngindir, mahiyyəti ilə çox bəşəridir, keçirilmə müddəti həyati və təbiidir. Yaxın və Orta Şərqdə doğulmuş səyyahlar öz əsərlərində daha çox Azərbaycanda bu əbədi bayramla bağlı epizodlara geniş yer veriblər.
Professor N.Qasımlı yazır:
Novruz bir mövsüm mərasimi kimi coğrafi hüdudlara yayıldığından və hər il istinasız olaraq uyğun təqvim məqamında böyük coşğuyla keçirildiyindən müxtəlif tarixi mənbələrdə hakim ideoloji sistemler ondan siyasi məqsədlər üçün istifadə etməyə səy etmişlər. Belə ki, atəşpərəstlər Novruzu zərdüşlüklə əlaqələndirməyə çalışmış və hətta böyük nüfuz sahibi olduqları zamanlarda bu bayrama özlərinin bir sıra cizgilərini ( səməni, şam yandırmaq və s.) daxil də edə bilmişlər. İranda Novruza sırf İran hadisəsi anlamı vermək məqsədi ilə onu mifik Cəmşidin taxta oturduğu gün sayaraq bu gündə çox saylı rəvayətlər yaradılmışdır.
Daha sonra Novruzu İslama bağlamaq üçün çeşidli rəvayətlər düzəldilmişdir. İslamla əlaqəli rəvayətlərdə Novruz gah Həzrət Əlinin anadan olduğu gün, gah onların övladlarının dünyaya gəldiyi gün, gah taxta oturduğu gün, gah da Fatimeyi- Zəhra ilə kəbin kəsdiyi gün hesab edilir. Bu yöndəki təbliğat bayrama məshəbi don geyindirmək kimi mövqeyə qədər gəlib çıxır.
Əlbəttə, bütün bunlar mənəviyyatına daha güclü şəkildə nüfuz etmək, öz siyasi - ideoloji reseptlərini bu bayram mərasimi daxilinə yerləşdirərək xalqın uzunmüddətli dəstəyini qazanmaq niyyəti ilə edilmişdir.
Geniş coğrafi məkanda qeyd olunan bu bəşəri bayram türk xalqlarının o cümlədən Azərbaycan xalqının mənəviyyatı haqqında özündə zəngin məlumatlarla nəsillər boyu yaşayacaq.
Mədəniyyətini itirmiş xalq milli simasını itirir, tarix səhnəsindən çəkilib gedir, başqa xalqların, mədəniyyətlərin təbliğçisinə, davamçısına çevrilir.
Bu halda ən dəhşətlisi odur ki, assimulyasiya olunan xalq qədim mədəniyyətindən məhrum olur, lakin əvəzində mədəniyyətə qovuşa bilmir, arada itib - batır, bir xalq kimi yox olub gedir. Buna misal olaraq bir çox Sibir xalqlarını göstərmək olar.
Onların dilləri də, kişi və qadınların adları da, hətta coğrafi adları belə tədricən ruslaşdırılmışdır.
Mədəniyyət təcavüzə məruz qalmış bu xalqların timsahında Sibir özünün ən qədim mədəniyyətlərini bitirmişdir. Bizim ölkəmdə mühüm ideoloji amil olan beynəlmiləlçılik qədim xalqların milli simasızlaşdırılmasının qarşısını nəinki almış, əksinə, "vahid rus xalqı" yaratmaq procesinə yaxşı xidmət etmiş və "qarşılıqlı mədəni zənginləşmə" şüarı altında planları həyata keçirilmişdir.
Stalinin vaxtında bu "qəsd" lər üstüörtülü və gizlin şəkildə yerinə yetirilirdisə, Xruşovun dövründə, "ümumslavyan mədəniyyətinə pərəstiş" dövründə "mədəni qəsbkarlıq" açıq şəkildə tətbiq edilirdi. Təsadüfi deyil ki, qədim Azərbaycan mədəniyyətinin böyük bərpaçısı və təbliğatçısı Şıxəli Qurbanovun faciəli ölümü bu dövrün növbəti qəsblərindən biri idi. Şıxəli Qurbanov milli mədəniyyətimizin qorunub saxlanmasına, Novruzun yenidən, geniş miqyasda, təntənəli şəkildə bayram edilməsinə yaxşı nail olmuşdu.
Lakin fələk qoymadı. Brejnevin dövründə də mədəniyyətimiz sərt qadağan şəraitində yenidən gerilədi.
Xalqımızın dəyanəti, mətnliyi, əzmi və ən əsası keçmişə sahib çıxma, öz keçmişinə dəyər görün necə təmkinlə, qayğı ilə beş min illik tarixi olan Novruz bayramınızı bu günə kimi qoruyub saxlamışdır. Bu, böyük hünərdir. Azərbaycan xalqı ən qədim bədii meylləri, hətta şumerlərdən gələn təsviri sənət ənənələrini qayğı ilə qoruyub saxlamış və böyük sevincə çevirmişdir. Bu bədii irsdən, indi memarlar, rəssamlar, xalq yaradıcılığı ustaları geniş miqyasda istifadə edirlər.
Odur ki, bu gün Azərbaycan qədim Şumer mədəniyyətinin varisi olmaqla da fəxr edə bilər.
Bizim bir çox mədəni nailiyyətlərimizin kökündə Şumerlərin ilkin tapıntıları, nailiyyətləri göstərir. Onlardan biri də Novruz bayramıdır.
E.ə. III minillikdə şumerlərin astronomik kəşfləri, Yaxın Şərqdə dəfə bahar bayramını, çöldə, təsərrüfat həyatının dirçəlməsi bayramını ortaya çıxartdı. O vaxt şumer münəccimləri fəsillərə aid təqvim включи edərkən ulduzlar zəmindəki yeni - yeni hadisələri müşahidə etmiş əm onlardan ölkə iqtisadiyyatında, xalqın ictimai həyatında səmərəli şəkildə istifadə etmişlər göydəki ulduz toplarının ( ruplarının, bürclərinin) öz yerlərini dəyişməsi, bir-birini əvəz etməsi yer üzərindəki fəsillərin dəyişməsinə uyğun bir şəkildə baş layanda verir.
Beləliklə, aşkar etmişlər ki, bahar girəndə çöl - tarla işlərinin başladığı vaxta ( martın 22-də), göydə şir adlı ulduzlar topası göy qübbəsinin zirvəsini fəth edərək orada qərar tutur.
Qədim Şumerlər bu astral hadisəni, şir ulduzlar bürcünün öküz və bürclərini üzərindəki qələbəsi kimi təsəvvür edərək onu simvolik rəsm motivləri vasitəsi ilə təsvir etmişlər.
Heydər Əliyev və Novruz: Milli Kimliyin Dirçəliş Strategiyası
Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmləndirilməsi və milli-mənəvi dəyərlərin qorunması istiqamətində mühüm xidmətləri olan Heydər Əliyev Novruz bayramına xüsusi önəm vermiş, onu dövlət səviyyəsində yüksək statusa qaldırmış və milli həmrəyliyin simvoluna çevirmişdir.
Novruzun rəsmi dövlət bayramına çevrilməsi
Sovet dövründə Novruz bayramının qeyd olunması müxtəlif illərdə məhdudlaşdırılmış, bəzi hallarda isə qeyri-rəsmi xarakter daşımışdır. Lakin xalq yaddaşında yaşayan bu bayram milli kimliyin ayrılmaz hissəsi olaraq qorunmuşdur. 1969-cu ildə Azərbaycan rəhbərliyinə gələn Heydər Əliyev milli-mənəvi dəyərlərin dirçəldilməsi istiqamətində ardıcıl siyasət yürütməyə başladı.
Məhz onun təşəbbüsləri nəticəsində Novruzun geniş və açıq şəkildə qeyd olunmasına şərait yaradıldı. Bu addım təkcə mədəni tədbir deyildi; bu, milli şüurun gücləndirilməsi, xalqın tarixi köklərinə qayıdışı demək idi.
Müstəqillik dövründə Novruzun yeni mərhələsi
1993-cü ildə xalqın tələbi ilə yenidən hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev Novruz bayramını müstəqil Azərbaycanın ideoloji dayaqlarından biri kimi təqdim etdi. Onun çıxışlarında Novruz yalnız folklor hadisəsi kimi deyil, dövlətçilik fəlsəfəsinin tərkib hissəsi kimi səciyyələndirilirdi.
Heydər Əliyev Novruzun aşağıdakı məzmununu xüsusi vurğulayırdı:
Xalqın birliyi və həmrəyliyi
Sülh və tolerantlıq ənənələri
Torpağa, təbiətə sevgi
Milli-mənəvi irsə bağlılıq
Onun təşəbbüsü ilə Novruz şənlikləri dövlət səviyyəsində təşkil olunmağa başladı, paytaxt Bakıda və regionlarda ümumxalq tədbirləri keçirildi, tonqallar alovlandırıldı, xalq sənəti nümunələri nümayiş etdirildi.
Novruzun beynəlxalq səviyyədə tanıdılması siyasəti
Heydər Əliyevin milli mədəniyyət strategiyası yalnız ölkə daxilində deyil, beynəlxalq miqyasda da özünü göstərdi. Onun formalaşdırdığı mədəni diplomatiya xətti nəticəsində Azərbaycan Novruzu dünya ictimaiyyətinə təqdim etməyə başladı. Bu siyasət sonrakı illərdə daha da genişləndirildi və nəhayət, Novruz bayramı 2010-cu ildə UNESCO tərəfindən Qeyri-Maddi Mədəni İrs siyahısına daxil edildi, həmçinin United Nations tərəfindən 21 mart Beynəlxalq Novruz Günü elan olundu.
Bu uğurun təməlində Heydər Əliyevin milli-mədəni irsin qorunması və dünyaya tanıdılması istiqamətində müəyyən etdiyi strateji kurs dayanırdı.
Novruz və dövlətçilik ideologiyası
Heydər Əliyev Novruzu yalnız ənənəvi bayram kimi deyil, milli ideologiyanın mühüm komponenti kimi qiymətləndirirdi. Onun fikrincə: “Novruz bayramı bizim milli sərvətimizdir, xalqımızın qədim tarixinin, zəngin mədəniyyətinin parlaq təzahürüdür.”
Bu yanaşma Novruzu siyasi yox, mənəvi birlik platformasına çevirdi. Bayram günlərində dövlət rəhbərliyinin xalq arasında olması, şəhid ailələri və aztəminatlı ailələrlə görüşlər keçirməsi, milli həmrəyliyin nümayiş etdirilməsi Novruza yeni ictimai məzmun qazandırdı.
Milli özünüdərkin güclənməsində rolu
Heydər Əliyevin Novruz siyasəti milli kimliyin möhkəmləndirilməsinə xidmət edirdi. Xüsusilə müstəqilliyin ilk illərində yaşanan siyasi və sosial çətinliklər fonunda Novruz bayramı cəmiyyət üçün psixoloji dayaq rolunu oynayırdı.
Bayram vasitəsilə: Tarixi yaddaş canlandırılırdı; Gənc nəslə milli ənənələr aşılanırdı; Dövlətçilik və milli birlik ideyası gücləndirilirdi. Bu mənada Novruz həm mədəni, həm də ideoloji funksiya daşıyırdı. Heydər Əliyevin Novruz bayramı ilə bağlı təşəbbüsləri təkcə mərasim xarakteri daşımırdı. Bu təşəbbüslər milli ideologiyanın formalaşdırılması, dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsi və Azərbaycan xalqının tarixi-mədəni kimliyinin qorunması istiqamətində strateji əhəmiyyət daşıyırdı.
Bu gün Novruz bayramının dövlət səviyyəsində geniş qeyd olunması, beynəlxalq miqyasda tanınması və xalqın mənəvi birliyinin simvoluna çevrilməsi məhz Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi siyasi-mədəni kursun davamı kimi qiymətləndirilə bilər.
Novruz bayramında milli dəyərlərimiz: tarixi yaddaş, fəlsəfi məna və mədəni identiklik
Novruz bayramı Azərbaycan xalqının minilliklərdən süzülüb gələn milli-mədəni yaddaşının canlı təcəssümüdür. Bu bayram təkcə təqvim hadisəsi deyil, həm də xalqın dünyagörüşünün, təbiətə münasibətinin, mənəvi dəyərlərinin və sosial həmrəyliyinin ifadəsidir. Novruz milli identikliyin formalaşmasında və qorunmasında mühüm rol oynayan mədəni fenomendir.
Tarixi mənbələr və elmi araşdırmalar göstərir ki, Novruz qədim Şərq sivilizasiyalarında formalaşmış, zamanla müxtəlif xalqların mədəni təcrübəsində zənginləşmişdir. Bu bayramın kökləri ilə bağlı araşdırmalarda Zərdüşt dünyagörüşünə istinad edilir; burada işıq və qaranlıq, xeyir və şər qarşıdurması təbiətin oyanışı ilə simvolik əlaqədə təqdim olunur.
Müasir dövrdə isə Novruz beynəlxalq səviyyədə də tanınmışdır. UNESCO tərəfindən bəşəriyyətin qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilməsi və BMT Baş Assambleyasında 21 martın Beynəlxalq Novruz Günü kimi qəbul edilməsi onun ümumbəşəri dəyər daşıdığını təsdiqləyir. Lakin Novruzun ən dərin mənası məhz milli dəyərlər sistemində üzə çıxır.
1. Novruz və milli-mənəvi dəyərlərin tarixi konteksti:
Novruzun formalaşması insanın təbiət hadisələrini müşahidə etməsi və onlara mənəvi məna verməsi ilə bağlıdır. Günəşin bərabərləşməsi, torpağın oyanması, suyun hərəkətə gəlməsi — bütün bunlar qədim insan üçün həm fiziki, həm də metafizik hadisə idi.
Azərbaycan xalqının mədəni yaddaşında Novruz torpaq kultu, suya hörmət, oda inam və küləyin təmizləyici gücü ilə bağlı təsəvvürlərlə zəngindir. Dörd çərşənbə – Su, Od, Yel və Torpaq – təbiət ünsürlərinin harmoniyasını və insanın bu harmoniya içində yerini ifadə edir. Bu sistem xalqın kosmoqonik düşüncəsinin, yəni kainatın quruluşu haqqında ilkin fəlsəfi təsəvvürlərinin göstəricisidir.
Beləliklə, Novruz milli-mənəvi dəyərlərimizin ilkin təməllərini — təbiətə ehtiramı, həyatın dövri xarakterini və yenilənmə ideyasını özündə birləşdirir.
2. Novruzun fəlsəfi mahiyyəti: yenilənmə və harmoniya
Fəlsəfi baxımdan Novruz “başlanğıc” anlayışının simvoludur. Burada zaman xətti deyil, çevridir. Hər son yeni başlanğıca çevrilir. Bu, Şərq düşüncəsinə xas olan dövri zaman konsepsiyasını əks etdirir.
Novruz insanın öz daxilində də yenilənmə prosesini təşviq edir. Evlərin təmizlənməsi, küsülülərin barışması, borcların qaytarılması kimi adətlər sosial və mənəvi katarsis funksiyası daşıyır. Bu baxımdan Novruz yalnız təbiətin deyil, insan münasibətlərinin də saflaşma mərasimidir.
Novruz süfrəsindəki elementlər də fəlsəfi məna daşıyır:
Səməni – həyatın və dirçəlişin simvoludur;
Şam – işığın qaranlıq üzərində qələbəsini ifadə edir;
Su – paklıq və davamlılıq rəmzidir;
Güzgü – insanın özünüdərkini və daxili aydınlığı təcəssüm etdirir.
Beləliklə, Novruz milli dəyərlər sistemində həm ontoloji (varlıqla bağlı), həm də etik (əxlaqi) məzmun daşıyır.
3. Novruz və sosial həmrəylik prinsipi
Milli dəyərlərin mühüm elementi kollektivlik və paylaşma mədəniyyətidir. Novruz günlərində ailə üzvlərinin bir araya gəlməsi, qohum və qonşuların ziyarəti, süfrə paylaşımı sosial bağlılığı gücləndirir.
Bu bayram fərdi deyil, kollektiv bayramdır. Onun mahiyyəti birlik, qarşılıqlı hörmət və humanizm prinsiplərinə əsaslanır. Sosial elmlər baxımından Novruz cəmiyyətin inteqrasiya mexanizmlərindən biri kimi çıxış edir. O, müxtəlif yaş, sosial status və baxışlara malik insanları eyni mənəvi platformada birləşdirir.
Bu kontekstdə Novruz milli həmrəyliyin simvoludur. Bayramın emosional yükü ictimai sabitliyin və mənəvi balansın qorunmasına xidmət edir.
4. Novruz və milli identiklik
Milli identiklik təkcə dil və ərazi ilə deyil, həm də ortaq simvol və rituallarla formalaşır. Novruz Azərbaycan xalqının ortaq simvolik kodudur.
Qloballaşma prosesləri fonunda milli mədəniyyətlərin assimilyasiya riski artdığı bir dövrdə Novruz kimi ənənələr mədəni davamlılığın təminatçısına çevrilir. Bu bayram həm keçmişi yaşadır, həm də gələcək nəsillərə ötürülən mənəvi körpü rolunu oynayır.
Novruzun dövlət səviyyəsində qeyd olunması, təhsil və mədəniyyət proqramlarında yer alması onun milli ideologiya və mədəni siyasətdə xüsusi mövqeyə malik olduğunu göstərir. Bu baxımdan Novruz milli özünüdərkin və tarixi şüurun qorunmasında mühüm faktordur.
5. Elmi yanaşma: antropoloji və kulturoloji aspekt
Antropoloji baxımdan Novruz keçid mərasimi (rite of passage) xüsusiyyətlərinə malikdir. Köhnə ilin yola salınması və yeni ilin qarşılanması kollektiv şüurda transformasiya aktıdır.
Kulturoloji analiz göstərir ki, Novruz çoxqatlı semantik sistemdir:
mifoloji qat (kosmik ünsürlər),
ritual qat (çərşənbələr, tonqal),
sosial qat (paylaşma və həmrəylik),
estetik qat (musiqi, rəqs, süfrə mədəniyyəti).
Bu çoxqatlılıq Novruzu yalnız folklor hadisəsi deyil, kompleks mədəni sistem kimi xarakterizə etməyə imkan verir.
Novruz bayramı Azərbaycan xalqının milli dəyərlərinin sintezidir. O, tarix və müasirlik arasında körpü, təbiət və insan arasında harmoniya, fərd və cəmiyyət arasında birlik rəmzidir.
Akademik baxımdan Novruz mədəniyyətin davamlılıq mexanizmi, fəlsəfi baxımdan yenilənmə ideyasının simvolu, elmi baxımdan isə kompleks antropoloji hadisədir.
Bu bayramın qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi yalnız ənənəyə sədaqət deyil, həm də milli kimliyin və mənəvi bütövlüyün qorunması deməkdir. Novruz yaşadıqca milli dəyərlərimiz də yaşayacaq; çünki Novruz – zamanın axarında dəyişməyən mənəvi başlanğıcdır.
Xıdır Nəbi – Baharın Müjdəçisi və Ümidin Rəmzi
Azərbaycan xalq inanc sistemində və mərasim ənənələrində xüsusi yer tutan Xıdır Nəbi obrazı əsrlər boyu xalqın yaddaşında yaşayıb, folklorunda formalaşıb və mənəvi dünyasında müqəddəs bir rəmzə çevrilib. O, həm dini-mifoloji çalarları, həm də xalq dünyagörüşündəki funksiyası ilə diqqət çəkir. Xıdır Nəbi obrazı təbiətin oyanışı, ruzi-bərəkət, dirçəliş və ümid anlayışları ilə sıx bağlıdır.
Xıdır Nəbi obrazının mənşəyi
Xıdır Nəbi obrazı türk mifologiyası ilə İslam inancının sintezindən yaranmışdır. İslam qaynaqlarında adı çəkilən və əbədilik rəmzi kimi qəbul edilən Xızır peyğəmbərlə bağlı inanclar zamanla xalq təfəkküründə yeni məzmun qazanmışdır. Qurani-Kərimdə adı açıq şəkildə çəkilməsə də, alimlərin çoxu “Kəhf” surəsində bəhs olunan hikmət sahibi bəndəni Xızırla əlaqələndirirlər.
Azərbaycan xalq təsəvvüründə isə Xıdır Nəbi daha çox torpağa can verən, dara düşənə kömək edən, bolluq gətirən müqəddəs varlıq kimi qəbul edilir. O, çətin anda imdada çatan, yolunu azmışa yol göstərən, kasıba ruzi yetirən bir xilaskar obrazıdır.
Xıdır Nəbi bayramı Azərbaycanda Xıdır Nəbi ilə bağlı mərasimlər əsasən fevral ayının ortalarında keçirilir. Bu mərasimlər xalq arasında “Xıdır Nəbi bayramı” adlanır və Novruz ərəfəsində keçirilən dörd çərşənbədən əvvəlki mərhələyə təsadüf edir.
Xalq inanclarına görə, bu gecə Xıdır Nəbi evlərə baş çəkir, süfrələrə bərəkət verir. Buna görə də ailələr süfrə açar, müxtəlif şirniyyatlar və qovut hazırlayar, niyyət edərlər. Bəzi bölgələrdə qız-gəlinlər arzu tutub səhər niyyətlərinin qəbul olub-olmadığını yoxlayarlar. Əgər qoyulan nişanədə dəyişiklik olarsa, bu, niyyətin qəbul olunması kimi yozular.
Xıdır Nəbi obrazı qədim türk təbiət kultları ilə də bağlıdır. O, baharın gəlişini müjdələyən, torpağı oyadan, sulara can verən mifoloji bir simadır. Bu mənada Xıdır Nəbi Novruz öncəsi mərasim sisteminin bir hissəsi kimi çıxış edir.
Onun adı ilə bağlı inanclarda yaşıl rəng, su, yaşıllıq və dirilik anlayışları ön plandadır. Xalq arasında “Xıdır gəldi, qış getdi” deyimi məhz bu inancın ifadəsidir. Bu deyim həm də psixoloji baxımdan insanın qaranlıqdan işığa, çətinlikdən asanlığa keçid arzusunu simvollaşdırır.
Sosial və mənəvi funksiyası
Xıdır Nəbi təkcə mifoloji obraz deyil, həm də sosial-mənəvi dəyərlərin daşıyıcısıdır. O, paylaşmağı, ümid etməyi, yaxşılıq etməyi təbliğ edir. Bayram günü kasıblara pay vermək, süfrə açmaq, qonşularla bölüşmək kimi adətlər cəmiyyət daxilində həmrəylik ruhunu gücləndirir.
Bu baxımdan Xıdır Nəbi obrazı xalqın kollektiv şüurunda mərhəmət, ədalət və inam rəmzi kimi yaşayır. O, insanı yaxşılığa çağıran, qəlbində ümid çırağı yandıran mənəvi bir simvoldur.
Xıdır Nəbi Azərbaycan folklorunun və mənəvi dünyasının ayrılmaz hissəsidir. Onun obrazında qədim türk mifologiyası, İslam inancı və xalqın həyat təcrübəsi vəhdət təşkil edir. Baharın gəlişi ilə bağlı ümidlər, ruzi-bərəkət arzusu və dirçəliş ideyası bu obrazda cəmlənmişdir.
Bu gün də Xıdır Nəbi ənənələri xalqın yaddaşında yaşamaqda davam edir və milli-mənəvi irsimizin canlı nümunəsi kimi gələcək nəsillərə ötürülür.
Novruz və “Qapı pusdu” adəti: Gözləmə ilə Tale Arasında
Novruz yalnız təbiətin oyanışı deyil, həm də insan ruhunun yenilənməsi mərasimidir. Bu bayramın zəngin folklor sistemində yer alan “qapı pusdu” adəti isə sadə bir oyun və ya maraq aktı deyil; o, insanın taleyə münasibətinin, gözləntisinin və daxili inamının poetik ifadəsidir.
Adətin zahiri forması
“Qapı pusdu” adəti əsasən Novruz ərəfəsində, xüsusilə İlaxır çərşənbə gecəsi icra olunur. Gənclər – daha çox qızlar – qonşu qapılarının arxasında dayanaraq evdən çıxan ilk sözləri dinləyirlər. Eşidilən sözlər niyyətə yozulur: xoş söz eşidilərsə, arzu qəbul olunacaq, mənfi ifadə səslənərsə, bu, arzuya kölgə salacaq.
Zahirdə bu, sadə bir folklor mərasimi kimi görünə bilər. Lakin onun arxasında insanın taleyə, sözə və kainatın işarələrinə münasibəti dayanır.
Sözün metafizik gücü
Azərbaycan mədəniyyətində söz heç vaxt adi ünsiyyət vasitəsi olmayıb. Söz həm dua, həm qarğış, həm də niyyətin ifadəsi kimi müqəddəs mahiyyət daşıyır. “Qapı pusdu” adətində də əsas mərkəz nöqtəsi sözdür.
İnsan eşitdiyi ilk kəlməni taleyin işarəsi kimi qəbul edir. Burada təsadüf anlayışı aradan qalxır; hər söz bir məna daşıyır. Bu isə qədim mifoloji düşüncənin davamıdır: kainat danışır və insan onu dinləməyi bacarmalıdır.
Beləliklə, “qapı pusdu” – insanın kainatla dialoqudur. O, passiv gözləmə deyil, mənanı axtarma aktıdır.
Qapı – sərhəd və keçid rəmzi
Fəlsəfi baxımdan qapı anlayışı xüsusi simvolik məna daşıyır. Qapı iki məkan arasında sərhəddir: daxili və xarici aləm arasında. Qapı pusmaq – məhz bu sərhəddə dayanmaq deməkdir.
Bu, insanın köhnə ildən yeni ilə, keçmişdən gələcəyə keçid nöqtəsində dayanmasını xatırladır. O, hələ daxil olmamış, amma artıq ayrılmışdır. Gözləmə anı – zamanın dayanmış kimi göründüyü məqamdır.
Qapı pusmaqla insan əslində həyatının yeni mərhələsinin astanasında dayanır və taleyin səsini eşitməyə çalışır.
Gözləmənin fəlsəfəsi
Müasir insan tez-tez hər şeyi planlaşdırmaq və nəzarət etmək istəyir. Lakin “qapı pusdu” adəti bizə başqa bir həqiqəti xatırladır: həyatın bir hissəsi gözləməkdir.
Gözləmək – təslim olmaq deyil; ümidlə dayanmaqdır. Bu dayanma anında insan öz niyyətini içində saflaşdırır. Eşidilən söz isə bəzən sadəcə təsadüf olsa da, insan ona məna verərək öz daxili dünyasını formalaşdırır.
Beləliklə, adət insanın psixoloji və mənəvi ehtiyacını qarşılayır: o, gələcəyə dair qeyri-müəyyənliyi simvolik bir işarə ilə mənalandırır.
Kollektiv şüur və paylaşılmış inam
“Qapı pusdu” fərdi akt olsa da, kollektiv yaddaşın məhsuludur. Bu adət əsrlər boyu nəsildən-nəslə ötürülərək cəmiyyətin ortaq inam sistemini formalaşdırıb.
Burada maraqlı bir məqam var: insan eşitdiyi sözü taleyin hökmü kimi qəbul etsə də, əslində taleyi formalaşdıran yenə də onun öz davranışlarıdır. Deməli, adət insanı həm inanmağa, həm də məsuliyyət daşımağa çağırır.
“Qapı pusdu” Novruz mərasim sistemində sadə folklor elementi deyil; o, insanın taleyə münasibətinin poetik ifadəsidir. Qapı arxasında dayanmaq – zamanın astanasında dayanmaqdır. Eşidilən söz – ümidin səsinə çevrilir.
Bu adət bizə öyrədir ki, həyat yalnız gördüklərimizdən ibarət deyil; eşitdiklərimiz, inanclarımız və mənalandırdıqlarımız da taleyimizin bir hissəsidir. Novruz gecəsində qapı arxasında dayanmış insan əslində öz gələcəyinin səsini dinləyir.
Novruz Çərşənbələri və Milli-Mənəvi İrsimiz
Azərbaycan xalqının təqvim-mərasim sistemində Novruz bayramı təkcə bir günlə məhdudlaşmır; o, bütöv bir mərasimlər silsiləsidir. Bu silsilənin ən mühüm mərhələsini isə Novruza aparan dörd çərşənbə təşkil edir: Su, Od, Yel və Torpaq çərşənbələri. Bu çərşənbələr yalnız təbiət hadisələrinin poetik təcəssümü deyil, həm də xalqın minilliklər boyu formalaşmış kosmoqonik düşüncəsinin, dünyagörüşünün və estetik zövqünün ifadəsidir.
Çərşənbələr qədim türk təbiət kultlarının, zərdüşti inancların və xalq mifologiyasının vəhdətində yaranaraq milli-mədəni kimliyimizin ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir.
Su Çərşənbəsi – Saflanma və başlanğıc
İlk çərşənbə Su ilə bağlıdır. Su həyatın mənbəyi, təmizliyin və yenilənmənin simvoludur. Xalq inanclarına görə, Su çərşənbəsində sular oyanır, çaylar, bulaqlar dirilir.
Bu gün insanlar su kənarına gedər, əl-üzlərini yuyar, arzu tutar, suyun üzərindən atlanaraq mənəvi təmizlənmə rəmzi yaradarlar. Burada su sadəcə fiziki təmizləyici deyil; o, insanın daxili aləmini saflaşdıran mənəvi ünsürdür.
Mədəni irs baxımından Su çərşənbəsi ekoloji düşüncənin də ilkin formasıdır. Təbiətə hörmət, suyun müqəddəs sayılması xalqın ətraf mühitlə harmoniyasını göstərir.
Od Çərşənbəsi – İşıq və dirçəliş
İkinci çərşənbə Od ünsürünə həsr olunur. Azərbaycan coğrafiyası qədimdən od kultu ilə bağlı olmuş, atəş müqəddəs sayılmışdır. Od – işıq, istilik və qoruyucu güc deməkdir.
Bu çərşənbədə tonqallar qalanır, insanlar odun üzərindən atlanaraq “ağırlığım-uğurluğum odda qalsın” deyirlər. Bu ifadə simvolik təmizlənmə aktıdır. Od burada həm də qorxuların, xəstəliklərin, mənfi enerjinin məhvi anlamını daşıyır.
Od Çərşənbəsi mədəni irsimizdə kollektivlik ruhunu gücləndirir. Tonqal ətrafında toplaşmaq icma bağlarını möhkəmləndirir, ailə institutunu və sosial birliyi qoruyur.
Yel Çərşənbəsi – Hərəkət və dəyişmə
Üçüncü çərşənbə Yel ilə bağlıdır. Yel – nəfəs, hərəkət və canlanma rəmzidir. Xalq inanclarına görə, bu gündə küləklər oyanır, təbiətə dinamika gəlir.
Yel görünməzdir, lakin təsiri hiss olunur. Bu baxımdan o, ruh anlayışı ilə paralel düşünülür. Yel Çərşənbəsi insanın daxili enerjisinin oyandığını, dəyişməyə hazırlaşdığını simvollaşdırır.
Folklorumuzda yel bəzən xəbər gətirən, bəzən də təbiəti hərəkətə gətirən qüvvə kimi təqdim olunur. Bu çərşənbə həyatın durğunluqdan hərəkətə keçid mərhələsini ifadə edir.
Torpaq Çərşənbəsi – Yaradılış və tamamlanma
Sonuncu çərşənbə Torpaqla bağlıdır. Torpaq ana obrazı ilə əlaqələndirilir, məhsuldarlıq və bərəkət rəmzi sayılır. Bu çərşənbədə torpağın oyanması qeyd olunur.
Əkinçiliklə məşğul olan qədim toplum üçün torpağın dirilməsi həyatın davamı demək idi. Torpaq Çərşənbəsi həm də dövranın tamamlanması, dörd ünsürün vəhdəti anlamını daşıyır.
Beləliklə, Su, Od, Yel və Torpaq bir araya gələrək kainatın bütövlüyünü təcəssüm etdirir. İnsan da bu bütövlüyün ayrılmaz hissəsi kimi özünü təbiətlə harmoniyada hiss edir.
Çərşənbələrin mədəni irsimizə təsiri
Çərşənbələrlə bağlı saysız-hesabsız bayatılar, nəğmələr, inanclar və mərasim oyunları formalaşmışdır. Bu, şifahi xalq ədəbiyyatımızın zənginləşməsinə mühüm təsir göstərmişdir.
Sosial həmrəylik
Çərşənbə mərasimləri ailə və icma bağlarını möhkəmləndirir. Birgə tonqal qalamaq, süfrə açmaq, paylaşımlar etmək sosial birlik duyğusunu gücləndirir.
Estetik və simvolik düşüncə
Dörd ünsür fəlsəfəsi xalqın estetik dünyagörüşünü formalaşdırmışdır. Rənglər, rituallar, mərasim elementləri milli ornamentikada, musiqidə və tətbiqi sənətdə öz əksini tapmışdır.
Ekoloji və kosmik harmoniya
Çərşənbələr insanın təbiətlə vəhdətini vurğulayır. Bu mərasimlər ekoloji şüurun qədim forması kimi çıxış edir və təbiətə ehtiram ideyasını yaşadır.
Novruza aparan çərşənbələr milli-mənəvi kimliyimizin canlı yaddaşıdır. Onlar sadəcə təqvim mərhələləri deyil, kainatın dörd əsas ünsürünün harmoniyasını ifadə edən fəlsəfi sistemdir.
Bu mərasimlər vasitəsilə xalqımız zamanla, təbiətlə və öz daxili aləmi ilə dialoq qurmuşdur. Çərşənbələr mədəni irsimizin yalnız keçmişi deyil, həm də bu günü və gələcəyidir; çünki onlar insanı köklərinə bağlayaraq onu yenilənməyə və harmoniyaya səsləyir.
Çillə gecəsi və Çillələr: Zamanın Sınağı, İşığın Müjdəsi
Azərbaycan xalq təqvimində qış mövsümü yalnız soyuq və sərt hava ilə deyil, həm də dərin mənəvi məna daşıyan mərasimlərlə yadda qalıb. Bu mərasim sisteminin əsasını isə “çillə” anlayışı təşkil edir. Çillələr – zamanın sərt sınağı, təbiətin susqunluğu və insanın səbr məktəbi kimi dəyərləndirilir. Onlar həm mifoloji təsəvvürlərdə, həm də xalq məişətində mühüm yer tutur.
“Çillə” sözü fars mənşəlidir və “qırx” mənasını verir. Lakin xalq dünyagörüşündə bu anlayış təkcə say göstəricisi deyil; zamanın müəyyən bir mərhələsinin simvolik ifadəsidir.
Böyük Çillə – Qışın hakimiyyəti
Böyük Çillə dekabrın sonlarından başlayaraq təxminən qırx gün davam edir. Xalq inanclarına görə, ilin ən sərt və soyuq günləri məhz bu dövrə təsadüf edir.
Böyük Çillənin başlanğıcı qış günəş dönümü ilə üst-üstə düşür. Bu gecə xalq arasında xüsusi qeyd olunur. Ailələr bir araya gələr, süfrələr açılar, şamlar yandırılar. Bu mərasimlər işığın qaranlığa qalib gələcəyinə inamın rəmzidir.
Böyük Çillə xalq təfəkküründə sınaq dövrü kimi qəbul olunur. Təbiət donur, torpaq susur, amma insan səbr edir. Bu səbr anlayışı milli xarakterimizin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.
Kiçik Çillə – Ümidin işartısı
Böyük Çillədən sonra iyirmi günlük Kiçik Çillə başlayır. Bu mərhələ artıq qışın zəifləməsi, bahara doğru ilk işarələrin görünməsi ilə səciyyələnir.
Xalq inanclarında Kiçik Çillə Böyük Çilləyə nisbətən daha “yumşaq” xarakter daşıyır. Bu dövrdə günəşin üzü bir qədər çox görünür, təbiətdə gizli bir canlanma hiss olunur.
Kiçik Çillə ümid mərhələsidir. İnsan artıq bilir ki, qış sonsuz deyil. Bu psixoloji məqam mədəni yaddaşımızda dözümlülük və optimizm kimi keyfiyyətləri gücləndirmişdir.
Boz Ay – Keçid mərhələsi
Çillələrdən sonra gələn Boz Ay dövrü qışla yaz arasında keçid mərhələsidir. Bu zaman hava dəyişkən olur, bəzən qar, bəzən yağış yağır.
Boz Ay həm də Novruza hazırlıq mərhələsidir. Məhz bu dövrdə Su, Od, Yel və Torpaq çərşənbələri qeyd olunur və təbiətin tam oyanışına zəmin yaradılır.
Beləliklə, çillələr yalnız qışın mərhələləri deyil, həm də zamanın ritmik ardıcıllığıdır – sərtlikdən yumşaqlığa, sükutdan dirçəlişə doğru hərəkət.
Çillələrin mifoloji və fəlsəfi mənası
Xalq mifologiyasında çillələr bəzən obrazlaşdırılır, hətta nağıllarda insan xarakteri alır. Bu antropomorf yanaşma qədim inancların izidir.
Fəlsəfi baxımdan çillə – həyatın çətin mərhələsidir. Hər insanın həyatında “böyük çillə” və “kiçik çillə” dövrləri olur: ağır sınaqlar və onlardan sonra gələn nisbi rahatlıq. Bu baxımdan çillə anlayışı yalnız təbiət hadisəsi deyil, insan ömrünün metaforasıdır.
Qaranlıq ən uzun nöqtəsinə çatdıqdan sonra işığa yol açır. Bu fikir çillə fəlsəfəsinin əsasını təşkil edir.
Mədəni irsimizə təsiri
1. Ailə və icma ənənələri
Çillə gecələrində ailə birliyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bir süfrə ətrafında toplaşmaq, birgə dua və söhbət etmək sosial bağları gücləndirir.
2. Şifahi xalq ədəbiyyatı
Çillələrlə bağlı atalar sözləri, inanclar, mərasim nəğmələri formalaşmışdır. Bu motivlər xalq yaradıcılığında geniş yer tutur.
3. Zaman anlayışı
Çillə sistemi xalq təqviminin əsas dayaqlarından biridir. Bu sistem kənd təsərrüfatı həyatının planlaşdırılmasında da mühüm rol oynamışdır.
4. Dözümlülük və səbr mədəniyyəti
Çillə anlayışı xalq psixologiyasında səbr və dözümlülüyü təşviq etmişdir. Sərt qışa dözmək – gələcək bolluğa inam deməkdir.
Çillələr Azərbaycan xalqının zamanla qurduğu mənəvi dialoqun parlaq nümunəsidir. Onlar qışın sərtliyini yalnız təbiət hadisəsi kimi deyil, həm də mənəvi sınaq kimi qəbul edən bir dünyagörüşün məhsuludur.
Böyük Çillə səbrin, Kiçik Çillə ümidin, Boz Ay isə yenilənmənin rəmzidir. Bu mərhələlər insanı həyatın dəyişkənliyinə hazırlayır və ona öyrədir ki, ən uzun gecədən sonra mütləq bir sübh doğur.
Çillələr – milli yaddaşımızın, folklorumuzun və mənəvi kimliyimizin ayrılmaz parçasıdır; zaman keçsə də, onların fəlsəfəsi öz aktuallığını qoruyub saxlayır.
Novruz və ailə institutu
Novruz bayramı ailə birliyinin möhkəmləndiyi ən mühüm məqamlardan biridir. Bayram süfrəsi ətrafında toplaşmaq, küsülülərin barışması, böyüklərə ehtiram göstərilməsi milli-mənəvi dəyərlərimizin əsas sütunlarını təşkil edir.
Bayram ərəfəsində evlərin təmizlənməsi, yeni paltar alınması, ev-eşik qaydaya salınması həm zahiri, həm də daxili yenilənməni simvollaşdırır. Bu ənənə ailədaxili münasibətləri gücləndirir və sosial həmrəyliyi artırır.
Süfrə mədəniyyəti və rəmzlər
Novruz süfrəsi milli estetik düşüncənin və rəmzi təfəkkürün bariz nümunəsidir. Səməni həyatın dirçəlişini, boyanmış yumurta kainatın bütövlüyünü, şam isə işıq və ümid ideyasını ifadə edir.
Paxlava, şəkərbura, qoğal kimi şirniyyatlar yalnız qida deyil; zəhmətin, bolluğun və paylaşmanın simvoludur. Süfrənin zənginliyi maddi imkanla deyil, niyyət və bərəkət anlayışı ilə ölçülür.
Novruz və milli kimlik
Tarixin müxtəlif mərhələlərində Novruz bayramı milli özünüdərkin qorunmasında mühüm rol oynamışdır. Xalq çətin dövrlərdə belə bu bayramı yaşadaraq öz mədəni kimliyini qoruyub saxlamışdır.
Novruz milli həmrəyliyin rəmzidir. Bu bayram zamanı fərqli sosial təbəqələr, yaş qrupları və bölgələr arasında ortaq dəyərlər ön plana çıxır. Hamı eyni tonqal ətrafında toplaşır, eyni arzunu dilə gətirir: sülh, əmin-amanlıq və bolluq.
Humanizm və paylaşma ruhu
Novruz yalnız fərdi sevinc deyil; o, sosial məsuliyyət və humanizm bayramıdır. Kasıblara yardım etmək, ehtiyacı olanlarla paylaşmaq, qohum-əqrəbanı ziyarət etmək bu bayramın ayrılmaz hissəsidir.
Bu ənənələr cəmiyyət daxilində mərhəmət və şəfqət duyğularını gücləndirir. Beləliklə, Novruz milli dəyərlərimizin etik əsaslarını möhkəmləndirir.
Novruzun müasir dövrdə əhəmiyyəti
Qloballaşma şəraitində milli dəyərlərin qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Novruz bu baxımdan milli identikliyin canlı simvoludur. Müasir dövrdə də Novruz yalnız folklor hadisəsi kimi deyil, həm də mədəni diplomatiya vasitəsi kimi çıxış edir.
Bu bayram vasitəsilə Azərbaycan öz qədim mədəniyyətini dünyaya təqdim edir və mədəni müxtəliflik içində özünəməxsus yerini qoruyur.
Novruz bayramı Azərbaycan xalqının mənəvi dünyasının aynasıdır. O, təbiətin oyanışı ilə insan ruhunun yenilənməsini birləşdirir. Bu bayramda ailə birliyi, paylaşma, mərhəmət, təbiətə hörmət və harmoniya kimi milli dəyərlərimiz bütöv bir sistem halında təzahür edir.
Novruz keçmişdən gələcəyə uzanan mədəni körpüdür. O, bizə kim olduğumuzu xatırladır, köklərimizə bağlayır və gələcəyə ümidlə baxmağı öyrədir. Bu baxımdan Novruz təkcə bayram deyil – milli varlığımızın fəlsəfi və mənəvi manifestidir.
Sonda vurğulamaq istərdim ki, mədəni irsimizin qorunması hər birimizin vətəndaşlıq borcudur. Bayramlarımızı yaşatmaqla biz təkcə keçmişə hörmət göstərmir, həm də gələcək nəsillərə sağlam mənəvi miras ötürürük.
Qoy Novruzun işığı hər zaman ocaqlarımızda yansın, qəlblərimizdə ümid, birlik və sevgi duyğularını yaşatsın.
Sevda AXUNDOVA
ADPU-nun Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Kollecinin
Sosial məsələlər və ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə direktor müavini
