Dünya raket savaşına son verməyə çağırır
Yaxın Şərqdə cərəyan edən son hadisələr təcili həll yollarının tapılmasını zəruri edir. Qonşu dövlətlər arasında hərbi toqquşmaların dayandırılması bölgənin sabitliyi üçün çox vacibdir.
Münaqişənin miqyasının kiçilməsi, həmçinin İran tərəfindən qonşu müsəlman ölkələrinin ərazilərinə raket, eyni zamanda, pilotsuz uçuş aparatları ilə hücumların dərhal dayanması hamı üçün yaxşı olar.
Qarşıdurma yerinə dialoq yeganə həll mexanizmidir. Hadisələrin inkişaf xronologiyasına nəzər saldıqda qonşu dövlətlərin böyük ziyan gördüyü aydınlaşır. Yaxın Şərqdə qanlı toqquşmalar bütün bəşəriyyəti narahat edən həddə çatıb. Müharibə dayansa, müsəlman ölkələri yenidən tərəqqi, eləcə də mehriban qonşuluq prinsipləri əsasında inkişafa davam edər.
Fevral ayının son günlərindən başlayan müharibə xüsusilə körfəzətrafı müsəlman ölkələrində dəhşətli fəsadlara yol açıb. Bu dövr ərzində raket, eləcə də kamikadze dronların hücumuna ən çox məruz qalan ölkələr sırasında Bəhreyn xüsusi diqqət çəkir. Krallığın müdafiə strukturlarının təqdim etdiyi faktlar mövcud böhranın dəhşətli miqyasını aydın nümayiş etdirir. Martın 2-dən 9-a qədər Bəhreyn ərazisinə atılmış 102 ballistik raket, eyni zamanda, 173 pilotsuz uçuş aparatı HHM qüvvələri tərəfindən zərərsizləşdirilib. Martın 9-da Bəhreynin Sitra adasında yerləşən mühüm neft emalı zavoduna zərbələr nəticəsində güclü yanğın baş verib.
Küveytin hava sərhədləri də oxşar hərbi gərginliyə şahidlik edib. Martın ilk ongünlüyündə Küveyt səmasına daxil olan 7 ağır raket sistemi şəhərin mərkəzi binalarına doğru istiqamətlənmişdi. Dərhal işə düşən mühafizə sistemləri həmin silahları hədəfə çatmadan məhv edə bildi. Ancaq raketlərin yerə tökülən qalıqları sosial təminat mərkəzlərinə, həmçinin vətəndaşlara məxsus binalara zərər vurdu. Eyni vaxt kəsiyində Qətər ərazisi də müxtəlif istiqamətlərdən gələn dronların hədəfinə çevrilib. Mart ayının əvvəllərində Qətər hava hücumundan müdafiə qüvvələri Doha şəhərinə doğru hərəkət edən raket zərbələrini zərərsizləşdirdiyini rəsmən elan edib. Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri də dəfələrlə oxşar hərbi hücumdan müdafiə olunmaq məcburiyyətində qalıb. Martın 9-da verilən rəsmi bəyanatda on beş ballistik raketin, on səkkiz hərbi dronun ələ keçirildiyi göstərilir. Səudiyyə Ərəbistanının strateji cəhətdən mühüm əhəmiyyət daşıyan neft müəssisələrinə yönələn qırıcı dronlar isə hərbi qüvvələr tərəfindən sıradan çıxarılıb. Göründüyü kimi, bütöv bölgənin qorunması ciddi sınaqlarla üz-üzədir. Əgər atəş dayandırılsa, qeyd olunan ərəb dövlətləri əhalini normal həyata qaytarmağa müvəffəq olarlar.
Regionda hadisələrin gedişatı beynəlxalq humanitar qanunların qorunmasını məcburi edir. Bəhreyn, Qətər, Küveyt, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, habelə, Səudiyyə Ərəbistanı daim iqtisadi və sosial islahatlarla ön plana çıxmağı hədəfləyiblər. Bu ölkələrin yeraltı və yerüstü sərvətləri xalqların rifahının artırılmasına yönəldilib. Ancaq qonşuluqda baş qaldıran hərbi təhlükə firavan həyata böyük kölgə salır. Məhz sülh prosesi, danışıqların təşkil olunması vasitəsilə sadalanan ağrı-acını bitirmək olar.
Qardaş Türkiyə Respublikası böhranın ilk günlərindən etibarən ardıcıl barışdırıcı siyasət həyata keçirərək vəziyyəti normallaşdırmağa çalışır. Mövcud qarşıdurmada tərəfləri qeyd-şərtsiz atəşkəsə səsləyən Ankara hökuməti bütün xarici əlaqələrini yalnız dialoqların qurulmasına sərf edir. Mart ayının 9-da Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan İran dövlətinin rəhbəri Məsud Pezeşkianla telefon danışığı aparıb. Diplomatik mənzərəni yaxından aydınlaşdıran həmin səsli təmas bölgədə tüğyan edən kütləvi hücumların dərhal bitməsi istiqamətində atılmış tarixi addımdır. R.T.Ərdoğan aydın sözlərlə qeyd edib ki, müasir dövrdə diplomatik vasitələrin fəallaşmasına kəskin ehtiyac yaranıb. O cümlədən Türkiyə dövləti barışıq yaratmaq naminə davamlı enerji sərf etdiyini gizlətmir. Liderlər arasında aparılan fikir mübadiləsi zamanı diqqətçəkən ən vacib məqam məhz qonşu İranda, xüsusən Minab məktəbində həlak olan məsum uşaqlarla bağlı idi. Türkiyə lideri Məsud Pezeşkiyana səslənərək, məktəb binasının hədəfə alınması və azyaşlıların ölümü ilə əlaqədar sarsıldığını bildirib. Başsağlığı və mənəvi dəstək ismarışı qonşu müsəlman xalqına olan qardaşlıq duyğusunun əvəzedilməz nümayişi sayılır. Üstəlik, Türkiyə başçısı ali dini rəhbər Əli Xameneinin vəfatından kədərləndiyini təkrar dilə gətirərək, yeni dini rəhbər Müctəba Xameneiyə gələcək fəaliyyətində uğurlar diləyib, onun ali dini rəhbər kimi işə başlamasının məhz bütün Yaxın Şərq sülh mühitinin genişlənməsinə, dinc-yanaşı yaşamanın bərqərar olmasına böyük töhfə verəcəyini xüsusi vurğulayıb.
Azərbaycan bənzər diplomatik fədakarlıq nümayiş etdirərək hərbi zorakılıqdan çəkinməyin vacibliyini aydın fəlsəfə ilə təqdim edir. Dövlətin xarici siyasət strategiyası daim tərəfdaşların hüquqlarına hörmət amilinə əsaslanır. Ölkə başçısı İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan uzaqgörən, sülhpərvər və hər cür ixtilaflardan kənar sabitləşdirmə missiyasını davam etdirir. Regionun dərin təlatümlərdən sarsıldığı cari ilin əvvəlki aylarında Azərbaycan dövlətinin rəhbərliyi təmkinli mövqeyini dəyişməz saxlayıb. Bütün çətinliklərə baxmayaraq, xalqımız qonşularla mehriban əlaqələrə böyük qiymət verir. Məhz humanitar dəyərlərə böyük önəm verən ali idarəçiliyin nəticəsi kimi, Azərbaycan Prezidentinin tapşırığı ilə İrana humanitar yardım yola salındı. Bu qərar dövlətimizin böhran vəziyyətlərində belə humanist addımlar atmağa qadir olduğunu göstərdi. Prezident İlham Əliyev beynəlxalq ictimaiyyət, həmçinin xarici dövlətlərin nümayəndələri ilə apardığı təmaslar zamanı Azərbaycanın prinsipial mövqeyini son dərəcə dürüst, qətiyyətli, səmimi diplomatik cümlələrlə izah edib. Dövlət başçısının diqqətəlayiq yanaşmasına uyğun olaraq Azərbaycan qonşuların daxili məsələlərinə qarışmağı, bölgədəki müxtəlif xarici hərbi müdaxilələrdə ortaq kimi iştirak etməyi qəti şəkildə inkar edir.
Hərbi əməliyyatların səngiməsi daxili resursların xalqın xeyrinə istifadə edilməsi üçün şans yaradır. Daim silah-sursat xərclərinin artması bütün cəmiyyətləri daxilən sarsıdır, iqtisadi yükü günü-gündən ağırlaşdırır. Lakin hərbi mexanizmlərin dayandırılması sayəsində böyük maliyyə kütləsi məhz zavodların, yeni müəssisələrin inşasına, təhsil ocaqlarının yenidən qurulmasına xərclənə bilər. Diplomatiya masasına qayıtmaq region ölkələri üçün ən şərəfli, qürurverici tarixi addımdır. Tarixi ənənələrə söykənən İslam mədəniyyəti mərhəmət, halallıq, qardaşlıq tələb edir.
Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ
