Azərbaycan-Ukrayna münasibətlərinin ən dəyərli tərəflərindən biri yalnız dövlət başçıları və rəsmi qurumlar arasında deyil, insanlar arasında da körpülərin mövcud olmasıdır. Qəbələdə Prezident Volodimir Zelenski çıxışında azərbaycanlı tələbələrin əksər hallarda məhz Ukraynanı təhsil ocağı kimi seçmələrindən məmnunluqla danışdı. Bu fikir ilk baxışda sadə görünə bilər, amma əslində xalqlar arasında uzunmüddətli yaxınlığın ən güclü vasitələrindən biri təhsildir. Bir gənc başqa ölkədə təhsil alanda yalnız diplom qazanmır; o, həmin ölkənin insanlarını, dilini, mədəniyyətini və gündəlik həyatını tanıyır.
Ukraynada təhsil almış və ya alan azərbaycanlı tələbələr iki ölkə arasında canlı insan bağlarının daşıyıcılarıdır. Onlar gələcəkdə həkim, mühəndis, müəllim, sahibkar, diplomat və ya ictimai xadim kimi fəaliyyət göstərəndə Ukrayna ilə bağlı şəxsi xatirələrini də daşıyırlar. Bu xatirələr bəzən rəsmi sənədlərdən daha uzunömürlü olur. Təhsil illərində qurulan dostluqlar, şəhərlərlə bağlı duyğular, müəllimlərlə münasibətlər və tələbəlik təcrübəsi xalqlar arasında emosional yaxınlıq yaradır. Zelenskinin bu mövzunu qeyd etməsi də göstərir ki, Ukrayna Azərbaycan gənclərinin seçimində öz yerini dəyərli hesab edir.
İnsanlar arasında körpülərin başqa bir mühüm nümunəsi ukraynalı uşaqlara göstərilən dəstəkdir. Müharibədən əziyyət çəkən, cəbhəyanı bölgələrdən gələn beş yüzdən artıq uşağın Azərbaycanda qəbul edilməsi münasibətlərin insani ölçüsünü çox aydın göstərir. Uşaqlar üçün bu, sadəcə səfər və ya proqram deyil. Onlar üçün bu, qorxudan, dağıntıdan və qeyri-müəyyənlikdən uzaq bir nəfəs imkanı ola bilər. Azərbaycan cəmiyyətinin belə uşaqlara qayğı göstərməsi iki xalq arasında mərhəmət və həmrəylik bağlarını möhkəmləndirir.
Bu humanitar addımlar gələcək yaddaş üçün də əhəmiyyətlidir. Müharibə dövründə bir ölkənin uşaqlarına göstərilən qayğı həmin uşaqların həyat hekayəsində xüsusi yer tutur. Onlar böyüdükdə Azərbaycanı yalnız rəsmi xəbərlərdən deyil, öz şəxsi xatirələrindən tanıyacaqlar. Bəzən xalqlar arasında dostluğu ən çox belə şəxsi xatirələr qoruyur. Bir uşağın təhlükəsiz mühitdə gördüyü mehribanlıq, bir ailənin aldığı dəstək, bir tələbənin başqa ölkədə qazandığı dostluq dövlətlərarası münasibətlərin sosial bazasını yaradır.
Qəbələ görüşündə humanitar və təhsil mövzularının siyasi, enerji və təhlükəsizlik gündəliyi ilə yanaşı səslənməsi təsadüfi deyil. Çünki müasir tərəfdaşlıq yalnız dövlətlərin maraqlarını deyil, cəmiyyətlərin bir-birinə münasibətini də nəzərə almalıdır. Əgər xalqlar bir-birini tanımırsa, siyasi yaxınlıq çox vaxt elitar səviyyədə qalır. Amma tələbələr, uşaqlar, ailələr, mütəxəssislər və iş adamları arasında əlaqələr artdıqca münasibətlər daha dərin kök salır. Azərbaycan-Ukrayna münasibətlərində də bu sosial ölçü diqqətdən kənarda qalmamalıdır.
Bu bağların daha da gücləndirilməsi üçün gələcəkdə təhsil mübadilələri, mədəni layihələr, gənclər proqramları, humanitar təşəbbüslər və şəhərlərarası əməkdaşlıq kimi istiqamətlər genişləndirilə bilər. Qəbələ bəyanatlarında konkret olaraq bütün bu sahələr sadalanmasa da, səslənən fikirlər belə təşəbbüslər üçün yaxşı mənəvi zəmin yaradır. Azərbaycanlı tələbələrin Ukrayna təhsilinə marağı və ukraynalı uşaqların Azərbaycanda qəbul edilməsi artıq mövcud insan körpüləridir. Bu körpüləri qorumaq və genişləndirmək münasibətlərin gələcəyi üçün çox faydalı olar.
İnsanlar arasında münasibətlər diplomatiyanı daha dayanıqlı edir. Liderlər dəyişə, hökumətlərin gündəliyi yenilənə, iqtisadi rəqəmlər dalğalana bilər. Amma xalqlar arasında qurulan etimad, dostluq və şəxsi xatirələr daha uzun müddət yaşayır. Qəbələ görüşündə səslənən sözlərdən belə nəticə çıxır ki, Azərbaycan və Ukrayna münasibətləri yalnız strateji sənədlər və yüksək səviyyəli görüşlər üzərində deyil, həm də tələbələrin, uşaqların və sadə insanların hekayələri üzərində qurulur. Bu isə əlaqələrə insani istilik və gələcəyə inam verir.
Azərbaycan və Ukrayna arasında münasibətlərin mühüm üstünlüyü ondan ibarətdir ki, burada müxtəlif sahələr bir-birini tamamlayır. Siyasi dəstək iqtisadi əməkdaşlığa, iqtisadi əməkdaşlıq humanitar əlaqələrə, humanitar əlaqələr isə xalqlar arasında etimada güc verir. Bu bütövlük tərəfdaşlığı daha dayanıqlı edir və hər yeni görüşü əvvəlkilərin davamı kimi mənalandırır.
Gələcək baxımından əsas məsələ razılaşmaların gündəlik iş mexanizmlərinə çevrilməsidir. Yüksək səviyyəli bəyanatlar istiqamət verir, komissiyalar, ekspert qrupları və şirkətlərarası təmaslar isə həmin istiqaməti real nəticəyə çevirir. Qəbələ görüşündə bu iki səviyyənin birlikdə görünməsi münasibətlərin sağlam idarə olunduğunu göstərən mühüm amildir.
Bu mövzuda vacib olan daha bir məqam münasibətlərin emosional deyil, ardıcıl siyasi xətt üzərində inkişaf etməsidir. Qəbələ görüşündə səslənən fikirlər göstərir ki, tərəflər həm keçmiş təcrübəni xatırlayır, həm də qarşıdakı mərhələyə praktiki baxışla yanaşırlar. Belə yanaşma dövlətlərarası əməkdaşlıqda sabitlik yaradır və ictimaiyyətə də aydın mesaj verir: dostluq yalnız sözlə deyil, davamlı iş, qarşılıqlı həssaslıq və konkret nəticələrlə möhkəmlənir.
Azər Əhmədov,
Respublika Pediatriya Mərkəzinin direktoru,
Mirəsədulla Mirqasımov küçəsi 2 ( RPM PHŞ) üzrə ƏPT sədri
