Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirə aqrar sektorun qarşısında duran çağırışları və gələcək inkişaf istiqamətlərini kompleks şəkildə ortaya qoydu. Müşavirədə əsas diqqət yalnız istehsalın artırılmasına deyil, kənd təsərrüfatında transformasiyanın həyata keçirilməsinə yönəldi. Bu transformasiya resurslardan səmərəli istifadə, müasir suvarma sistemlərinin genişləndirilməsi, texnologiya və innovasiyaların tətbiqi, aqrar emalın inkişafı və özəl sektorun daha fəal iştirakı üzərində qurulur.
Kənd təsərrüfatı naziri Məcnun Məmmədovun təqdimatında bildirildi ki, aqrar sahə ölkə iqtisadiyyatında mühüm yer tutur. 2025-ci ildə kənd təsərrüfatı istehsalı ümumdaxili məhsulun 5,9 faizini, qeyri-neft ümumdaxili məhsulunun isə 8,3 faizini təşkil edib. Bu rəqəm aqrar sektorun iqtisadi əhəmiyyətini göstərməklə yanaşı, onun sosial funksiyasını da önə çıxarır. Çünki regionlarda məşğulluğun təxminən yarısı məhz kənd təsərrüfatı sahəsi hesabına təmin olunur. Bu baxımdan aqrar sahənin inkişafı təkcə iqtisadi artım deyil, həm də regionlarda sosial sabitlik və əhalinin rifahı üçün mühüm amildir.
Müşavirədə xüsusi vurğulandı ki, kənd təsərrüfatı təbii resurslardan, xüsusilə torpaq və sudan ciddi şəkildə asılı olan sahədir. Azərbaycanda torpaq fondunun 55 faizi, istehlak olunan suyun isə 70 faizindən çoxu kənd təsərrüfatında istifadə edilir. Bu göstəricilər aqrar siyasətdə resurs səmərəliliyinin nə qədər vacib olduğunu göstərir. Artıq yalnız daha çox əkin sahəsi hesabına istehsalı artırmaq mümkün deyil. Yeni mərhələdə əsas məqsəd mövcud torpaqlardan daha məhsuldar istifadə etmək, suya qənaət edən texnologiyaları tətbiq etmək və fermerlərin gəlirini artırmaqdır.
Müasir suvarma sistemləri bu baxımdan əsas prioritetlərdən biri kimi ön plana çıxır. Prezident İlham Əliyev çıxışında qeyd etdi ki, hazırda ölkədə 130 min hektarda müasir suvarma sistemləri tətbiq olunur və hədəf bu göstəricini 300 min hektara çatdırmaqdır. Bu hədəf aqrar sahədə məhsuldarlığın ciddi şəkildə artmasına imkan verə bilər. Kənd təsərrüfatı nazirinin təqdimatında da konkret nümunələr göstərildi: ölkə üzrə ərzaqlıq buğdada orta məhsuldarlıq hektardan 3,2 ton olduğu halda, müasir suvarma tətbiq olunan təsərrüfatlarda bu göstərici 5,8 tona çatır. Bu fakt sübut edir ki, aqrar sahədə əsas inkişaf yolu ekstensiv deyil, intensiv istehsal modelidir.
Su ehtiyatlarının idarə olunması məsələsi Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin sədri Zaur Mikayılovun çıxışında daha geniş şəkildə təqdim edildi. Bildirildi ki, 2025-ci ildə ölkə üzrə bütün su mənbələrindən 11,5 milyard kubmetr su götürülüb və 1 milyon 485 min hektar sahə suvarma suyu ilə təmin edilib. Bununla yanaşı, suvarma şəbəkələrində lildən təmizləmə işləri aparılıb, nasos stansiyaları, subartezian quyuları və hidrotexniki qurğular təmir olunub. Bu tədbirlər göstərir ki, kənd təsərrüfatının inkişafı üçün su infrastrukturunun yenilənməsi davamlı prosesdir.
Azad edilmiş ərazilərdə su təsərrüfatı infrastrukturunun bərpası da müşavirədə mühüm istiqamət kimi qeyd olundu. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun ölkənin ümumi su balansına inteqrasiyası həm həmin bölgələrin kənd təsərrüfatı potensialının reallaşdırılması, həm də digər regionların su təminatının yaxşılaşdırılması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Sərsəng, Suqovuşan, Xaçınçay, Köndələnçay, Zabuxçay kimi su anbarlarının bərpası və yenidən qurulması kənd təsərrüfatında yeni imkanlar yaradır. Şirvan və Qarabağ kanallarının yenidən qurulması isə yüz minlərlə hektar torpağın su ilə təmin edilməsinə şərait yaradacaq.
Müşavirədə torpaqlardan səmərəli istifadə məsələsi də xüsusi vurğulandı. Prezident İlham Əliyev bildirdi ki, hər bir əkinə yararlı torpaq sahəsinin öz “pasportu” olmalıdır. Bu yanaşma aqrar sahədə elmi və texnoloji əsaslara söykənən idarəetməni nəzərdə tutur. Torpaq sahələrinin keyfiyyəti, su təminatı, iqlim xüsusiyyətləri və bazar tələbi nəzərə alınmaqla hansı məhsulun əkilməsinin daha məqsədəuyğun olduğu müəyyənləşdirilməlidir. Bu prosesdə süni intellekt, peyk imkanları, elektron xəritələndirmə və yerli tədqiqatların tətbiqi mühüm rol oynaya bilər.
Yeni Dövlət Proqramının dörd əsas istiqamət üzərində qurulması da aqrar transformasiyanın mahiyyətini göstərir. Bunlar resurs səmərəliliyinə əsaslanan kənd təsərrüfatı, yüksək əlavə dəyər yaradan istehsal, dəyər zənciri və bazar inteqrasiyası, texnologiya və innovasiyalara əsaslanan aqrar modeldir. Bu yanaşma kənd təsərrüfatının yalnız məhsul istehsal edən sahə kimi deyil, emal, logistika, ixrac, rəqəmsallaşma və investisiya ilə bağlı kompleks iqtisadi sistem kimi inkişaf etdirilməsini nəzərdə tutur.
Heyvandarlıq sahəsində də ciddi hədəflər müəyyən edilib. Süd istehsalının 10 faiz, ət istehsalının 20 faiz artırılması, quş əti və mal əti üzrə özünütəminetmənin 100 faizə çatdırılması nəzərdə tutulur. Bunun üçün intensiv heyvandarlıq təsərrüfatlarının sayı artırılmalı, cins heyvanların payı yüksəldilməli, damazlıq işi və yem bazası gücləndirilməlidir. Nazirlik tərəfindən qeyd olundu ki, ailə təsərrüfatlarında yerli cins inək ildə orta hesabla 1800 litr süd verdiyi halda, intensiv təsərrüfatlarda bu göstərici 7500 litrə, bəzi hallarda isə 10–12 min litrə çatır. Bu fərq intensivləşmənin nə qədər vacib olduğunu açıq şəkildə göstərir.
Aqrar emal və logistika da qarşıdakı dövrün əsas istiqamətlərindəndir. Hazırda ölkədə 400 min ton tutumlu soyuducu anbarlar yaradılıb, lakin hədəf bu göstəricini 500 min tona çatdırmaqdır. Soyuducu anbarlar məhsul itkisini azaltmaq, bazara ilboyu məhsul çıxarmaq və ixrac imkanlarını genişləndirmək baxımından vacibdir. Taxıl silolarının həcminin artırılması, istixana sahələrinin genişləndirilməsi, intensiv bağçılığın 20 min hektar artırılması da yeni proqramın mühüm hədəflərindəndir.
Ümumilikdə müşavirə göstərdi ki, Azərbaycan kənd təsərrüfatında yeni mərhələyə qədəm qoyur. Bu mərhələnin əsas xüsusiyyəti məhsuldarlığa, texnologiyaya, su və torpaq resurslarının səmərəli idarə olunmasına, idxaldan asılılığın azaldılmasına və ixrac potensialının artırılmasına əsaslanır. Qarşıya qoyulan hədəflərin icrası nəticəsində aqrar sektor daha dayanıqlı, rəqabətqabiliyyətli və müasir tələblərə cavab verən sahəyə çevrilə bilər.
Abbas Pənahov,
Yeni Azərbaycan Partiyası
Nəsimi rayon təşkilatının sədr müavini
