Qlobal enerji bazarları son onilliklərin ən ciddi şoklarından biri ilə üz-üzədir. Belə ki, ABŞ və İsrailin İrana birgə zərbələri, eləcə də Tehranın Fars körfəzi bölgəsinə cavab raket hücumları dünyanın ən mühüm neft hasilatı regionundan ixracı pozur. Bu barədə Reuters yazır.
Bu nəticələrin miqyası, ehtimal ki, münaqişənin nə qədər davam edəcəyindən asılı olacaq. Lakin artıq indidən təhlükə və qeyri-müəyyənlik regiondan həyata keçirilən, qlobal tədarükün təxminən 20 faizini təmin edən neft axınlarına ciddi təsir göstərmək üçün kifayət qədər güclüdür.
Əgər vəziyyət tez bir zamanda həll olunmasa, bazarlar bazar ertəsi səhər açılarkən neft qiymətlərinin kəskin artacağı gözlənilir. Etalon neft markası olan Brent crude son həftələrdə Yaxın Şərqdə hərbi qarşıdurma gözləntiləri fonunda bir barel üçün təxminən 70 dollara yüksəlib ki, bu da 2025-ci ilin avqustundan bəri ən yüksək göstəricidir.
Hazırda İranın cavab zərbələri nəticəsində neft və qaz infrastrukturuna ziyan dəydiyinə dair təsdiqlənmiş məlumat yoxdur.
Partlayışlar iki böyük neft ixracatçısı olan Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Küveyt ərazisində qeydə alınıb. Eyni zamanda, dünyada mayeləşdirilmiş təbii qazın ikinci ən böyük ixracatçısı olan Qatar ölkəyə yönəlmiş raketlərin zərərsizləşdirildiyini bildirib.
Partlayış səsləri, həmçinin Bəhreyn ərazisində və İranın xam neft ixracının adətən təxminən 90 faizinin keçdiyi Xarq adası yaxınlığında eşidilib. Bununla belə, gəmiçilik məlumatları göstərir ki, Tehran son günlər orada saxlanılan neftin böyük hissəsini tankerlərə köçürüb. Ancaq fiziki dağıntıların olmaması o qədər də həlledici olmaya bilər.
Tanker gəmilərinin Hörmüz boğazının şimalındakı körfəzdə bloklanması və ya hücum hədəfinə çevrilməsi riski artıq istehsalçıları, treyderləri və gəmiçilik şirkətlərini neft və LNG marşrutlarını yenidən nəzərdən keçirməyə vadar edir. Bəzi iri neft şirkətləri və ticarət evləri boğaz vasitəsilə daşımaları bir neçə günlüyə dayandırıb.
Regionun dəniz yollarının təhlükəsizliyinə dair əminlik yaranmayınca bu ehtiyatlı yanaşmanın dəyişəcəyi inandırıcı görünmür.
Gərginliyin artması fonunda artıq yüksəlməkdə olan tanker fraxt dərəcələrinin daha da artacağı gözlənilir. Yaxın Şərqdən Çinə çox böyük xam neft tankerləri (VLCC) üçün baza dərəcələri ilin əvvəlindən bəri üç dəfədən çox artıb ki, bu da həm artan riskləri, həm də reysə hazır gəmilərin sayının azalmasını əks etdirir.
Hazırda əsas sual ondan ibarətdir ki, enerji infrastrukturu birbaşa hədəfə alınacaqmı və ABŞ qüvvələri Fars körfəzi və Hörmüz boğazı vasitəsilə gəmiçilik marşrutlarının təhlükəsizliyini nə qədər tez təmin edə biləcək.
Qeyd etmək lazımdır ki, Hörmüz boğazı indiyədək heç vaxt tamamilə bağlanmayıb.
Reuters yazır ki, İranın uzunmüddətli blokadanı davam etdirmək imkanları məhdud olsa da, o, gəmi hərəkətini müvəqqəti poza bilər. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin çox güman ki, operativ reaksiya verəcəyi gözlənilir. Lakin hətta qısamüddətli hücumlar və ya minalama halları belə qiymətlərə və tədarükə həddindən artıq təsir göstərə bilər.
Qlobal ehtiyat imkanları
Son illərdə ABŞ, Braziliya, Kanada və digər ölkələrdə hasilatın artması sayəsində dünya neft bazarı nisbətən təmin olunmuş vəziyyətdədir.
Dünyanın ən böyük neft ixracatçısı olan Səudiyyə Ərəbistanı də mümkün tədarük pozuntuları qarşısında passiv qalmayıb. Analitik şirkət Kpler-in məlumatına görə, krallıq son günlər xam neft yükləmələrini artırıb və fevral ayında ixracın gündəlik 7 milyon bareli ötəcəyi gözlənilir ki, bu da 2023-cü ilin aprelindən bəri ən yüksək göstəricidir.
OPEC+ bazar günü keçiriləcək iclasında hasilatın artırılmasını razılaşdırmalıdır.
Şübhəsiz ki, Yaxın Şərqdən ixrac marşrutlarında yaranacaq pozuntular region istehsalçılarının hasilat artımının əhəmiyyətli hissəsini neytrallaşdıra bilər. Bununla belə, Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri alternativ ixrac marşrutlarına malikdir.
Agentlik əlavə edir ki, ABŞ və İsrailin zərbələrinin miqyası, eləcə də prezident Trampın ritorikası Vaşinqtonun uzunmüddətli hərbi kampaniyaya hazırlaşdığını göstərir.
Reuters belə yekunlaşdırır ki, ən pis ssenari baş verməsə belə, münaqişə artıq onilliklərdir müşahidə olunmayan səviyyədə Yaxın Şərqdən həyati əhəmiyyətli enerji tədarükünü ciddi şəkildə pozmaq potensialına malikdir.
Hazrladı:
S.ELAY
XQ
