Müasir cəmiyyət sürətlə dəyişir, texnologiyalar inkişaf edir, insanlar arasında ünsiyyət imkanları genişlənir. Lakin bütün bu yeniliklərə baxmayaraq, cəmiyyətdə empatiya və qarşılıqlı hörmət məsələsi aktuallığını qoruyub saxlayır. Son illər insanlar arasında münasibətlərdə anlayışın azalması, aqressiv davranışların artması və fərqli fikirlərə qarşı dözümsüzlük halları daha çox müşahidə olunur. Bu isə sağlam ictimai münasibətlərin formalaşmasına mənfi təsir göstərir.
Empatiya insanın özünü başqasının yerinə qoya bilməsi, onun hiss və düşüncələrini anlamağa çalışması deməkdir. Qarşılıqlı hörmət isə insanların bir-birinin hüquqlarına, fikirlərinə və seçimlərinə ehtiramla yanaşmasını ifadə edir. Bu iki anlayış cəmiyyətin mənəvi əsaslarını təşkil edir. Empatiya və hörmət olmayan yerdə münaqişələr, anlaşılmazlıqlar və sosial gərginliklər yaranır.
Müasir dövrdə sosial şəbəkələrin geniş yayılması da bu məsələyə öz təsirini göstərir. İnsanlar bəzən virtual mühitdə üz-üzə deyə bilməyəcəkləri sözləri rahatlıqla yazır, başqalarını təhqir edir və ya fərqli düşüncələrə qarşı aqressiv münasibət sərgiləyirlər. Anonimlik hissi bəzi istifadəçilərin məsuliyyətsiz davranmasına səbəb olur. Nəticədə qarşılıqlı hörmət prinsipləri pozulur, insanlar arasında mənəvi məsafə artır.
Ailə və məktəb empatiya hissinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Uşaqlar ilk davranış nümunələrini ailədə görür, insanlarla münasibət qurmağı valideynlərdən öyrənirlər. Əgər ailədə qarşılıqlı anlayış və hörmət mühiti varsa, bu keyfiyyətlər uşağın xarakterində də formalaşır. Təhsil müəssisələri isə şagirdlərə yalnız bilik verməklə kifayətlənməməli, həm də onlarda tolerantlıq, əməkdaşlıq və empatiya kimi dəyərləri inkişaf etdirməlidir.
Empatiyanın çatışmazlığı cəmiyyətin müxtəlif sahələrində özünü göstərir. Yol hərəkətində, ictimai nəqliyyatda, iş yerlərində və gündəlik münasibətlərdə insanların bir-birinə qarşı laqeyd davranması tez-tez müşahidə olunur. Bəzən insanlar qarşı tərəfin vəziyyətini nəzərə almadan hərəkət edir, öz maraqlarını başqalarının hüquqlarından üstün tuturlar. Bu isə həm fərdi, həm də ictimai münasibətlərə mənfi təsir göstərir.
Jurnalistika və media da empatiya və hörmət mədəniyyətinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Kütləvi informasiya vasitələri cəmiyyətdə sağlam dəyərlərin təbliğinə, insanların problemlərinə həssas yanaşmanın təşviqinə və sosial həmrəyliyin gücləndirilməsinə töhfə verə bilər. Medianın təqdim etdiyi nümunələr və ictimai müzakirələr insanların düşüncə tərzinə ciddi təsir göstərir.
Bu gün cəmiyyətin ən böyük ehtiyaclarından biri bir-birini dinləməyi və anlamağı bacaran insanların sayının artmasıdır. Fərqli fikirlərə hörmətlə yanaşmaq, insanları xarici görünüşünə, sosial vəziyyətinə və ya baxışlarına görə mühakimə etməmək sağlam cəmiyyətin əsas şərtlərindəndir. Empatiya insanların bir-birinə daha yaxın olmasına, qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə və sosial münasibətlərin inkişafına xidmət edir.
Nəticə etibarilə, empatiya və qarşılıqlı hörmət cəmiyyətin mənəvi inkişafının vacib göstəriciləridir. Bu dəyərlərin qorunması və təbliği həm ailənin, həm təhsil müəssisələrinin, həm də medianın üzərinə mühüm vəzifələr qoyur. İnsanların bir-birini anlamağa çalışdığı, fərqli fikirlərə hörmətlə yanaşdığı və qarşılıqlı etimada əsaslanan cəmiyyət daha sağlam, daha sabit və daha inkişaf etmiş cəmiyyət hesab olunur.
Nərmin İsayeva
