Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti 

Təxminən dörd milyard il əvvəl Günəş sistemində böyük planetlərin yaxınlaşdığı, orbitlərini dəyişdiyi və qonşu göy cismlərini sistemdən kənarlaşdırdığı bir xaos dövrü (Nitsa modeli) yaşanıb. "Icarus" elmi jurnalının yaydığı məlumata görə, astronomlar superkompüterlər vasitəsilə xarici Günəş sisteminin təkamülünə dair 122 mümkün ssenarini və 1500-ə yaxın simulyasiyanı sınaqdan keçiriblər. Tədqiqat sübut edib ki, Yupiter və Uranın günümüzə qədər sağ qalan peykləri vaxtilə uzaq kosmosa atılmış "itirilmiş" nəhəng buz planetinin izlərini qoruyub saxlayır.

Simulyasiyalar göstərib ki, qravitasiya təkanları o qədər güclü olub ki, peyklərin əksəriyyəti toqquşaraq məhv olub, qeyri-sabit orbitlərə atılıb və ya planetlərin üzərinə düşüb. Xüsusilə Uranın peyk sistemi daha həssas vəziyyətdə olub – belə ki, digər bir planet Urana 3 milyon kilometrdən (0,02 astronomik vahid) daha çox yaxınlaşdıqda peyk sisteminin dağılması qaçılmaz xarakter alıb. Yupiterin "Qaliley peykləri" (İo, Avropa, Qanimed və Kallisto) isə qaz nəhənginin güclü qravitasiyası sayəsində sağ qalsa da, öz mürəkkəb orbital konfiqurasiyasını – Laplas rezonansını itirib.

Tədqiqat Uranın ən qeyri-adi böyük peyki olan Mirandanın da sirrini açır. Alimlərin fikrincə, xaos dövründə Miranda digər peyklərlə dəfələrlə toqquşaraq öz daş süxurlarını itirib və əsasən buzdan ibarət olan indiki qəribə, relyefli görkəmini alıb. Erkən Günəş sistemində 5 və ya 6 nəhəng planetin mövcud olduğu ssenariləri nəzərdən keçirən astronomlar bu qənaətə gəliblər ki, Uranın indiki peykləri ya qədim sistemin tamamilə dağılmasından sonra qalan qəlpələrdən yenidən formalaşıb, ya da bəşəri kosmik fəlakətlər zəncirindən keçərək tanınmaz dərəcədə dəyişib.

Ə.Arzu
XQ