Türk Akademiyası (TA) Mərmərə Universiteti ilə birgə İstanbulda 1926-cı ildə Bakıda keçirilən Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyinə həsr olunmuş elmi və mədəni tədbir keçirib.

TA mətbuat xidmətinin verdiyi məlumata görə tədbirdə Türk Akademiyasının prezidenti, akademik Şahin Mustafayev, Mərmərə Universitetinin rektoru Mehmet Emin Okur, türkoloqlar, tədqiqatçılar və Türkiyə akademik ictimaiyyətinin nümayəndələri iştirak ediblər.

Tədbir 20-ci əsrin əvvəllərində türk dünyasının aparıcı ziyalılarını bir araya gətirən tarixi forumun ildönümünü qeyd edən bir sıra beynəlxalq akademik görüşlər və elmi müzakirələrin davamı olub.

Proqram çərçivəsində Türk Akademiyasının elmi nəşrlərinin, eləcə də Akademiya tərəfindən hazırlanmış, Birinci Türkoloji Qurultayın tarixini və irsini əks etdirən arxiv fotoşəkillərinin və materiallarının sərgisi təşkil edilib.

Nümayiş etdirilən əsərlər arasında altı türk dilində nəşr olunmuş "1926-cı il Bakı Türkoloji Qurultayının Albomu" da var idi. Nəşrdə tarixi qurultayın 131 nümayəndəsi haqqında məlumat var.

Həmçinin, türk və rus dillərində nəşr olunmuş və Qurultayın tarixi kontekstini və əhəmiyyətini ortaya qoyan nadir arxiv materiallarına əsaslanan "1926-cı il Bakı Türkoloji Qurultayının Arxiv Sənədləri" kitabı da təqdim olunub.

1926-cı ildə Birinci Türkoloji Qurultay iştirakçıları tərəfindən formalaşdırılmış ideyaların XXI əsrdə nə dərəcədə aktual qaldığına xüsusi diqqət yetirilib.

Türk Akademiyasının prezidenti, akademik Ş.Mustafayev çıxışında qeyd edib ki, yüz il əvvəl Bakıda müzakirə edilən bir çox məsələlər - türkologiyanın inkişafı, türk xalqlarının elm və təhsil vasitəsilə yaxınlaşması, ortaq elmi terminologiyanın və ortaq əlifbanın formalaşdırılması - bu gün elmi ictimaiyyətin diqqət mərkəzindədir.

Bu baxımdan, Akademiyanın rəhbəri xatırladıb ki, 2023-cü ildə Türk Akademiyasının koordinasiyası ilə türk ölkələrindən olan alimləri bir araya gətirən Ortaq Türk Əlifbası üzrə Beynəlxalq Komissiya yaradılıb. Onun işi 2024-cü ildə Ortaq Türk Əlifbasının qəbul edilməsi ilə nəticələnib.

Hazırda Akademiya 50-dən çox tədqiqat layihəsi üzərində işləyir. Bu layihələrin əhəmiyyətli bir hissəsi 1926-cı ildə keçirilən Bakı Türkoloji Qurultayında müzakirə olunan mövzularla birbaşa bağlıdır. Bunlara türk dillərinin terminoloji lüğətləri, Türk Mifologiyasının Ensiklopedik Lüğəti, Türk Runik Abidələrinin Kataloqu, "Türk Dünyasının Müqəddəs Coğrafiyası: Arxeoloji və Memarlıq Abidələri" layihəsi və bir çox digər fundamental nəşrlər daxildir. Akademiyanın rəhbəri bildirib ki, "Türk Ölkələrinin Tarixi" layihəsi üzərində də işlər davam edir.

Tədbir iştirakçıları qeyd ediblər ki, Birinci Türkoloji Qurultaydan bir əsr sonra dil, elmi və mədəni qarşılıqlı əlaqə məsələləri aktual olaraq qalır və Türk Akademiyasının fəaliyyəti ümumi ideyaların müzakirəsindən onların beynəlxalq səviyyədə praktik tətbiqinə keçidi nümayiş etdirir.

Qulu Kəngərli 

XQ-nin Türküstan üzrə xüsusi müxbiri

Astana