Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Süni intellekt texnologiyalarının inkişafı yalnız rəqəmsal sahədə deyil, ətraf mühitə təsiri baxımından da ciddi narahatlıqlar yaradır. Mütəxəssislərin fikrincə, bu texnologiyanın geniş yayılması istixana qazı emissiyalarının artmasına səbəb olmaqla yanaşı, su, torpaq və enerji kimi təbii resurslar üzərində təzyiqi də gücləndirir.

XQ-nin məlumatına görə, bu qənaət BMT Universitetinin həyata keçirdiyi araşdırmanın nəticələrinin təhlili zamanı səsləndirilib.

Hesabatda qeyd olunur ki, süni intellekt sistemlərini dəstəkləyən qlobal data mərkəzlərinin elektrik enerjisinə tələbatı 2030-cu ilədək ildə 945 teravatt-saata çata bilər. Bu göstərici Pakistan, Banqladeş və Nigeriyanın ümumi illik enerji istehlakından təxminən üç dəfə çoxdur.

Araşdırmada vurğulanır ki, problemin miqyası yalnız enerji sərfiyyatı ilə məhdudlaşmır. Data mərkəzlərinin fəaliyyəti böyük həcmdə su istehlakı və torpaq resurslarının istifadəsi ilə də müşayiət olunur. Elektrik enerjisinin istehsalı və serverlərin soyudulması üçün istifadə olunan su ehtiyatları, eləcə də enerji təchizatı zəncirləri ilə bağlı torpaq istifadəsi əlavə ekoloji yük yaradır.

Mütəxəssislərin hesablamalarına əsasən, onilliyin sonuna qədər süni intellektlə əlaqəli su istehlakı 1,3 milyard insanın illik məişət tələbatına bərabər ola bilər. Eyni zamanda, bu sahənin torpaq izi 14,5 min kvadrat kilometrdən artıq ərazini əhatə edə bilər ki, bu da bəzi iri şəhər aqlomerasiyalarının ölçüsünü üstələyir.

Sənəddə diqqət çəkilən digər məqam isə süni intellektin ətraf mühitə təsirinin qiymətləndirilməsi sahəsində mövcud boşluqlardır. İndiyədək əsas diqqət karbon emissiyalarına yönəldilsə də, su və torpaq resurslarına təsir kimi amillər çox vaxt kölgədə qalır. Nəticədə ekoloji baxımdan faydalı hesab olunan bəzi təşəbbüslər başqa sahələrdə əlavə resurs yükü yarada bilər.

Araşdırma göstərir ki, ictimaiyyət daha çox böyük süni intellekt modellərinin hazırlanması zamanı sərf olunan enerjidən danışsa da, ümumi enerji istehlakının əsas hissəsi bu sistemlərin gündəlik istifadəsi zamanı formalaşır. Hesablamalara görə, geniş istifadə olunan süni intellekt platformaları hər gün milyardlarla sorğunu emal edir və bunun üçün yüzlərlə giqavat-saat enerji sərf olunur.

Enerji tələbatı yerinə yetirilən əməliyyatın növündən də asılıdır. Məsələn, süni intellekt vasitəsilə bir şəkil yaratmaq sadə mətn emalından dəfələrlə çox enerji tələb edir, video məzmunun hazırlanması isə daha böyük resurs sərfiyyatı ilə müşayiət olunur.

Ekspertlər hesab edirlər ki, texnologiyaların daha səmərəli işləməsi belə artan tələbatı tam şəkildə kompensasiya etməyə kifayət etməyəcək. Hesabatda “bərpa effekti” adlandırılan tendensiyaya da diqqət çəkilir: xidmətlərin ucuzlaşması və imkanlarının genişlənməsi onların istifadəsini artırır, nəticədə ümumi resurs istehlakı daha da yüksəlir.

Sənəddə vurğulanır ki, süni intellekt infrastrukturunun yaratdığı ekoloji yük bütün regionlar arasında bərabər bölüşdürülmür. Texnologiyanın üstünlükləri qlobal miqyasda hiss olunsa da, enerji, su və torpaq resurslarına düşən əsas yük çox vaxt müəyyən ölkə və bölgələrin üzərinə düşür. Bəzi dövlətlərdə data mərkəzləri artıq elektrik enerjisi sistemlərinə ciddi təzyiq göstərir, digər regionlarda isə onların fəaliyyəti su ehtiyatlarının azalması riskini artırır.