Dünya Okeanlar Günü hər il iyunun 8-də qeyd olunur və planetimizin həyat mənbəyi olan okeanların, nəhəng su hövzələrinin qorunmasına diqqəti cəlb etməyi qarşıya məqsəd qoyur. Bu gün ilk dəfə 1992-ci ildə Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində keçirilən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit və İnkişaf üzrə Konfransı zamanı irəli sürülmüş, sonradan isə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən beynəlxalq səviyyədə tanınmışdır. Dünya Okeanlar Günü bir çox Avropa, Cənub-Şərqi Asiya, Latın Amerikası, Avstraliya, Afrika ölkələrində, eləcə də Cənubi Asiya və Uzaq Şərqdə bayram kimi qeyd olunur. 

Okeanlar Yer səthinin təxminən 71 faizini əhatə edir, atmosferdəki oksigenin yarıdan çoxunun formalaşmasına şərait yaradır və milyardlarla insanın ərzaq, məşğulluq və rifah mənbəyidir. Buna görə də okeanların taleyi əslində bütün bəşəriyyətin gələcəyi ilə sıx bağlıdır. 

Mütəxəssislərin hesablamalarına görə, dünya ticarətinin təxminən 90 faizi dəniz yolları vasitəsilə həyata keçirilir. Okeanlar eyni zamanda Yer kürəsində yaranan artıq istiliyin böyük hissəsini və insan fəaliyyəti nəticəsində atmosferə buraxılan karbon qazının mühüm hissəsini udaraq qlobal iqlim sisteminin tarazlığını qoruyur. Əgər okeanlar bu funksiyanı yerinə yetirməsəydi, qlobal istiləşmənin nəticələri daha ağır və dağıdıcı olardı.

Lakin son onilliklərdə okeanlar ciddi təhlükələrlə üz-üzə qalıb. Plastik tullantılar, neft sızmaları, həddindən artıq balıq ovu, sahilyanı ekosistemlərin məhv edilməsi və iqlim dəyişikliyi dəniz mühitinə böyük zərbə vurur. Araşdırmalar göstərir ki, hər il milyonlarla ton plastik tullantı okeanlara daxil olur. Nəticədə minlərlə dəniz canlısı plastik qalıqların təsirindən məhv olur və ya qida zəncirinə daxil olan mikroplastiklər insan sağlamlığı üçün də risk yaradır.

İqlim dəyişikliklərinin təsiri ilə okean sularının temperaturu yüksəlir, mərcan rifləri ağarır və bioloji müxtəliflik azalır. Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, mövcud tendensiyalar davam edərsə, bir çox dəniz ekosistemləri geri dönüşü olmayan dəyişikliklərlə üzləşə bilər. Bu isə qlobal ərzaq təhlükəsizliyi, iqtisadiyyat və insanların yaşayış şəraiti üçün ciddi nəticələr doğura bilər.

Dünya Okeanlar Günü yalnız problemləri xatırlatmaq deyil, həm də həll yollarını təşviq etmək məqsədi daşıyır. Tullantıların azaldılması, plastikdən istifadənin məhdudlaşdırılması, dəniz qoruqlarının genişləndirilməsi, dayanıqlı balıqçılıq prinsiplərinin tətbiqi və ekoloji maarifləndirmənin gücləndirilməsi okeanların mühafizəsində mühüm rol oynayır. Beynəlxalq təşkilatlar və dövlətlər bu istiqamətdə əməkdaşlığı genişləndirməyə çalışırlar.

Azərbaycan birbaşa okean sahilinə malik olmasa da, ölkəmiz üçün dəniz ekosistemlərinin qorunması məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Xəzər dənizi regionun ən mühüm təbii sərvətlərindən biri olmaqla yanaşı, zəngin biomüxtəlifliyə və mühüm iqtisadi potensiala malikdir. Xəzərin ekoloji vəziyyətinin qorunması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər qlobal ekoloji məsuliyyətin tərkib hissəsi kimi dəyərləndirilir.

Dünya Okeanlar Günü bizə bir daha xatırladır ki, okeanlar yalnız su hövzələri deyil, Yer üzərində həyatın davamlılığını təmin edən nəhəng və əvəzsiz ekosistemdir. Planetin “mavi ürəyi” adlandırılan okeanların sağlamlığı insanlığın rifahı, iqlim sabitliyi və gələcək nəsillərin təhlükəsiz həyatı üçün həlledici əhəmiyyət daşıyır. Bu gün okeanların qorunması naminə atılan hər bir addım sabahın daha yaşıl, daha təhlükəsiz və daha dayanıqlı dünyasına xidmət edir. Çünki okeanları qorumaq əslində öz gələcəyimizi qorumaq deməkdir.

Nurəngiz Adilqızı

XQ