Müasir dövrün görünməyən cinayətləri: Bank kartları və fərdi məlumatlar rəqəmsal oğruların hədəfində

İnformasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı və nağdsız hesablaşmaların gündəlik həyatımızın əsas tərkib hissəsinə çevrilməsi, təəssüf ki, kiber-cinayətkarlığın da yeni növlərinin yaranmasına rəvac verib. Son dövrlər cəmiyyətdə ən çox müzakirə olunan və aktuallığını qoruyan fundamental problemlərdən biri vətəndaşların bank kartı məlumatlarının və şəxsi datalarının müxtəlif rəqəmsal manipulyasiyalar vasitəsilə ələ keçirilməsidir. "Kiber-tələ" adı verilən bu üsullar hər gün yüzlərlə insanın həm maddi, həm də mənəvi zərər çəkməsinə səbəb olur.

Fişinq hücumları və "Səsli fırıldaqçılıq": Tələlər necə qurulur?

Sahə mütəxəssislərinin apardıqları təhlillərə görə, kiber-fırıldaqçılar tərəfindən ən çox istifadə edilən üsul "fişinq" (phishing) – yəni "tilova salma" taktikasıdır. Bu zaman vətəndaşlara tanınmış brendlərin, dövlət qurumlarının və ya bankların adından saxta kampaniya, hədiyyə və ya sosial yardım linkləri göndərilir. Şirnikləndirici və ya təlaş yaradan mesajlara inanan şəxslər həmin linklərə daxil olaraq kart məlumatlarını və daxilolma şifrələrini (OTP kodlarını) öz əlləri ilə cinayətkarlara ötürürlər. Digər bir geniş yayılmış üsul isə özünü bankın təhlükəsizlik əməkdaşı kimi təqdim edərək səsli zənglər vasitəsilə vətəndaşların məlumatlarını manipulyasiya ilə qoparmaqdır.

Mütəxəssislər xəbərdarlıq edir: Təhlükəsizliyin qızıl qaydaları

Kiber-təhlükəsizlik ekspertləri və hüquq-mühafizə orqanlarının nümayəndələri xəbərdarlıq edirlər ki, rəqəmsal mühitdə maliyyə itkiləri ilə qarşılaşmamaq üçün vətəndaşlar ilk növbədə "rəqəmsal gigiyena" qaydalarına ciddi riayət etməlidirlər. Mütəxəssislərin fikrincə, heç bir bank və ya rəsmi qurum müştəridən telefon zəngi və ya SMS vasitəsilə kartın CVV kodunu, son istifadə tarixini və ya telefona gələn birdəfəlik təsdiq şifrəsini tələb etməz. Bu növ məlumatlar tamamilə fərdi xarakter daşıyır və heç bir halda üçüncü şəxslərlə bölüşülməməlidir. Eyni zamanda, şübhəli internet saytlarından onlayn alış-veriş etmək, ictimai Wi-Fi şəbəkələrinə qoşulmuş halda bank əməliyyatları aparmaq da kiber-tələlərə düşmək riskini maksimum dərəcədə artırır.

Məlumatların qorunması: Fərdi məsuliyyət və maarifləndirmə

Ekspertlər bu qlobal təhlükədən qorunmaq üçün bir neçə praktiki müdafiə mexanizmini tətbiq etməyi tövsiyə edirlər. Birincisi, onlayn alış-verişlər üçün daxilində çox vəsait olmayan və ya limitləşdirilmiş ayrıca bir "virtual kart" növündən istifadə edilməlidir. İkincisi, bütün rəqəmsal hesablarda və bank tətbiqlərində mütləq şəkildə iki-mərhələli doğrulama (2FA) sistemi aktivləşdirilməlidir. Nəhayət, vətəndaşlar aldıqları mesajların və ya daxil olduqları saytların domen adlarını (ünvanlarını) diqqətlə yoxlamalı, rəsmi olmayan heç bir mənbəyə etibar etməməlidirlər.

Rəqəmsal dünyada təhlükəsizliyin ən mühüm qalxanı texnoloji proqramlar deyil, vətəndaşların şəxsi diqqəti və kiber-maarifləndirmə səviyyəsidir. Kiber-tələlərin getdikcə daha müasir formalar aldığı indiki dövrdə maliyyə savadlılığı və rəqəmsal təhlükəsizlik qaydalarını bilmək hər bir fərd üçün lüks deyil, mütləq bir zərurətdir.

İlahə Nuruyeva